İran Saldırıları, Heliyum Tedarikini Kesti; Yonga Üretiminde Aksaklık Riski Artı

Heliyum Arzında Yaşanan Kriz ve Teknoloji Sektöründeki Etkileri

İran’ın Katar doğal gaz tesisine yönelik saldırıları, dünya enerji piyasalarının yanı sıra küresel teknoloji tedarik zincirlerini de tehdit ediyor. Özellikle çip üretimi, uzay roketleri ve tıbbi görüntüleme gibi ileri düzey endüstrilerde kritik bir girdi olan helyumun üretiminde yaşanan aksaklıklar dikkat çekiyor.

Katar’ın Heliyum Üretimindeki Rolü

ABD Jeolojik Araştırmaları Genel Müdürlüğü verilerine göre, dünya helyum arzının yaklaşık üçte biri Katar tarafından sağlanıyor. Helyum, doğal gaz üretiminin bir yan ürünü olarak ortaya çıkıyor ve kriyo distilasyon yöntemiyle ayrıştırılıyor. Katar, dünyanın en büyük tek doğal gaz sahasına sahip olmasıyla birlikte, Ras Laffan tesisinde (dünyanın en büyük sıvılaştırılmış doğal gaz tesisi) yaklaşık 30 milyar metreküp helyum üretiyor.

Üretimin Durdurulması ve İran Saldırıları

KatarEnerji şirketi, İran’ın drone saldırıları nedeniyle 2 Mart tarihinde LNG (sıvılaştırılmış doğal gaz) ve ilgili ürünlerin üretimini durdurdu. İki gün sonra ise “zorunlu hall” ilan ederek sözleşmeli müşterilerine teslimat yapamadığını bildirdi. Çarşamba ve Perşembe günleri İran’ın bölgedeki enerji üretme altyapısına yönelik yeni saldırıları, KatarEnerji tesislerinde ağır hasara yol açtı. Şirket yetkilileri, yıllık helyum ihracatının 14 oranında azalacağını duyurdu.

Heliyum Fiyatlarındaki Artış ve Sözleşmeler

Helyum danışmanlık şirketi Kornbluth Helium Consulting’in Başkanı Phil Kornbluth, “En iyi senaryo bile, üretimin altı haftalık bir süre içinde yeniden başlaması olurdu. Ancak şu an bu pek olası görünmüyor,” şeklinde açıklama yaptı. Krizin ortaya çıkmasıyla birlikte spot piyasadaki helyum fiyatları ikiye katlandı ve daha da yükselme olasılığı bulunuyor. Spot ticaret, toplam pazarın yaklaşık %2’sini oluştururken, uzun vadeli sözleşmelerdeki fiyatların da önemli ölçüde artabileceği belirtiliyor.

Heliyum Eksikliği Ne Zaman Hissedilecek?

Kornbluth, henüz bir helyum eksikliği yaşanmadığını ancak Mart ayının başında üretimi durdurulan konteynerlerin Asya’daki müşterilere ulaşmasının birkaç hafta daha süreceğini ifade etti. “Şu anda kimse helyumdan mahrum kalmadı. Ancak gerçek eksiklik birkaç hafta içinde kendini gösterecek,” dedi.

Heliyumun Endüstriyel Kullanım Alanları

• Yarı İletken Üretimi: Helisyum, yapay zeka modelleri için kullanılan gelişmiş çip üretiminde kritik bir rol oynuyor. Yonga soğutma işleminde ısıyı iletme özelliği sayesinde ideal bir çözüm sunuyor.
• Tıbbi Görüntüleme: Manyetik rezonans görüntüleme (MRG) cihazlarını çalıştıran süper iletken mıknatısların soğutulmasında kullanılıyor.
• Uzay Endüstrisi: Roket yakıt tanklarının temizlenmesi için kullanılıyor ve SpaceX, Blue Origin gibi şirketlerin daha sık roket fırlatmalarıyla bu talep artıyor.

Tedarik Zinciri Sorunları

Helyumun atomik özellikleri, depolanmasını ve taşınmasını zorlaştırıyor. Gaz formunda olan helyum molekülleri, en küçük boşluklardan bile sızarak konteynerlerden kaçabiliyor. Katar Enerji şirketi, helyumu sıvı hale getirerek yalıtımlı kaplarda ve Hormuz Boğazı üzerinden naklediyor. Bu özel kaplar 35 ila 48 gün boyunca helyumu saklayabiliyor; daha uzun sürelerde ise ısınarak helyumun gaz haline geçip basınç tahliye valflerinden kaçmasına neden oluyor. Kornbluth, yaklaşık 200 adet bu tür konteynerin Orta Doğu’da mahsur kaldığını ve her birinin yaklaşık 1 milyon dolara mal olduğunu belirtiyor.

Uzman Görüşü

Georgetown Üniversitesi’nin Siber Güvenlik ve Yükselen Teknolojiler Merkezi analisti Jacob Feldgoise, “Çip üretim süreçlerinde helyumun yerini alabilecek uygulanabilir bir alternatif bulunmuyor,” şeklinde görüş belirtti. Güney Kore’deki Sangmyung Üniversitesi yarı iletken cihazlar profesörü Jong-hwan Lee de aynı görüşü paylaşıyor.