İran Savaşı Market Sepetini Daha da Ağırlaştırmaya Devam Ediyor
Market Fiyatları İran Savaşı’nın Gölgesinde Yükselişe Devam Edebilir
ABD, İsrail ve İran arasında yaşanan gerginlikler, zaten yüksek olan market fiyatlarını daha da artırıyor. Taraflar arasında 2 haftalık bir ateşkes anlaşması yapılmasına rağmen uzmanlar, savaşın devam etmesi halinde gıda fiyatlarının yükseliş trendinin süreceğini belirtiyor.
Sebze Reyonunda Şok Artış
Uzmanlara göre, marketlerdeki en belirgin artışların yaşandığı yerlerden biri sebze reyonları olacak. Tarım ve kaynak ekonomisi alanında uzman olan North Carolina State Üniversitesi profesörü Jeffrey Dorfman, ABD Tarım Bakanlığı (USDA) verilerine yapılan analizlerin, domates, muz ve sarı soğan gibi temel gıda maddelerinde önemli fiyat artışları olduğunu gösterdiğini ifade etti.
Küresel Gıda Fiyat Endeksi Yükselişte
Birleşmiş Milletler’in Mart ayında yayınladığı küresel gıda fiyat endeksi, üst üste ikinci ay yükselerek yüzde 2.4 oranında artış gösterdi. Dorfman, savaşın neden olduğu dizel, gübre ve kimyasal fiyatlarındaki ani yükselişlerin bu durumun temel nedeni olduğunu söyledi.
Yakıt Fiyatları Gıda Üretimini Nasıl Etkiliyor?
Gıdanın maliyetinin yaklaşık yüzde 15 ila 30’unu yakıt, dizel ve gübre gibi enerji kaynaklarının oluşturduğu belirtilirken, yakıt fiyatlarındaki savaş nedeniyle yaşanan yüzde 30’luk artışın, market sepetinin önemli bir parçası olan sebze reyonunda da fiyatları etkileyeceği tahmin ediliyor.
Uzak Mesafeler Fiyatları Artırıyor
Dorfman, bu dönemde ABD’deki çoğu sebzenin Florida, Arizona, Kaliforniya ve Meksika gibi yerlerden geldiğini ve tüketicilerin bu bölgelere uzak mesafelerde yaşadıklarında fiyatların daha fazla etkileneceğini vurguladı.
Diğer Faktörler de Fiyatları Etkiliyor
Market fiyatlarındaki artışın sadece yakıtla sınırlı olmadığı belirtilirken, iş gücü sıkıntısı, kuraklık ve genel enflasyon gibi faktörlerin de fiyatlara olumsuz etkileri olduğu ifade ediliyor. Cornell Üniversitesi’nde Uluslararası Tarım alanında uzman olan Chris Barrett, gıda maliyetinin yaklaşık yarısını oluşturan iş gücünün savaş öncesinde bile fiyatlardaki artışa en büyük katkı sağladığını söyledi.
İş Gücü Sıkıntısı ve Elektrik Maliyetleri
İş gücü sıkıntısının son 14 aydır gıda tedarik zincirinin önemli bir özelliği haline geldiği belirtilirken, işverenlerin çalışanları elde tutmak veya yeni işçi bulmak için daha fazla ücret ödemek zorunda kaldıkları vurgulandı. ABD Çalışma Bakanlığı’nın Ekim ayında yayınladığı rapora göre, ABD tarım işgücünün yüzde 42’si ülkeye giriş yapamıyor, sınır dışı edilme riskiyle karşılaşıyor veya ülkeden ayrılıyor.
Barrett ayrıca, yakıt ve dizelin yanı sıra elektrik fiyatlarının da gıda maliyetlerini artırdığını belirtti. Soğutmalı kamyonlar, marketlerdeki soğuk hava depoları ve işleme tesislerindeki makinelerin çalıştırılması için gereken elektriğin yüksek maliyeti de tüketiciye yansıyor.
Gümrük Vergileri de Fiyatlara Yarıyor
Barrett, gümrük vergilerinin de savaş öncesinde sebze fiyatlarını artırdığını ifade etti. Gümrük vergilerinin ithalat üzerine eklenen bir vergi olduğunu ve bu verginin doğrudan tüketicilere yansıdığını söyledi.
Önümüzdeki Aylarda Ne Beklenmeli?
Savaşın devam etmesi halinde market fiyatlarının daha da yükselebileceği tahmin edilirken, Villanova Üniversitesi ekonomisi profesörü Peter Zaleski, özellikle fabrika üretimli gıdalarda fiyat artışlarına karşı temkinli olunması gerektiğini belirtti. Tarım ürünlerinin fiyatlarının dalgalanma eğiliminde olduğu ancak diğer gıda maddelerinde kısa vadede önemli bir değişiklik beklenmediğini söyledi.
Dorfman, petrolün şu anda taşınabilse bile savaş sona erdiğinde normal seviyelere dönmesinin zaman alacağını vurguladı. Savaşın ne kadar süreceğinin tahmin edilememesi nedeniyle, petrol fiyatlarının yüksek kalmaya devam edeceğini ve normale dönüşünün yavaş olacağını ifade etti.
Savaşın uzun sürmemesi halinde gıda fiyatlarında önemli bir artış beklenmiyor. Ancak çiftçilerin ilkbahar ve yaz aylarında daha pahalı gübre kullanması durumunda, bu durum bir sonraki hasat dönemine kadar fiyatları etkileyebilir.
