Trump’ın Enerji Vaadi Süre Doluyor, Fiyatlar Yükselme Eşiğinde
Orta Doğu’dan Enerji Akışını Sağlama Sözü Veren Trump’a Bir Hafta Süresi Kaldı
ABD Başkanı Donald Trump’ın Orta Doğu’daki petrol ve gaz tankerlerinin güvenliğini sağlama sözü, fiyat artışlarını geçici olarak durdurdu. Ancak enerji ve hukuk analistlerine göre, bu durumun devam etmesi için Trump’ın önümüzdeki hafta somut adımlar atması gerekiyor.
Tankerlere Koruma Sağlamak Karmaşık Bir Süreç
Yüzlerce tankere devlet destekli sigorta sistemi kurmak başlı başına zorlu bir süreçken, aynı zamanda füze ve insansız hava aracı saldırılarından tankerleri korumak ek bir belirsizlik katmanı oluşturuyor. Petrol piyasası uzmanı Dan Pickering, “Bir haftada çözüm bulunamazsa, ham petrol piyasaları şüpheci ve sabırsız hale gelecek ve bu da fiyatların yükselmesine yol açacaktır” dedi.
Enerji Arzında Kısıtlamalar Yaşanıyor
Küresel ham petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) akışlarının yaklaşık %20’si, İran savaşı nedeniyle etkili bir şekilde bloke edilmiş olan Hormuz Boğazı’ndan geçiyor. Katar LNG üretimini durdurmuş, Irak ise yerel depolama kapasitesinin olmaması nedeniyle büyük ölçüde petrol üretimini askıya almış durumda. Diğer Körfez ülkelerinin de yakında benzer adımlar atması bekleniyor ve üretimin yeniden başlaması haftalar sürebilecek bir süreç.
Sigorta Fiyatları Rekor Seviyede
Normal şartlarda Hormuz Boğazı’ndan günde yaklaşık 150 gemi geçmektedir. Şimdi ise bu sayı parmakla sayılabilir. Çoğu üçüncü taraf sigorta şirketi, böylesine yüksek riskli bir profil için tek başına teminat sağlamayı kabul etmiyor. Bölgede zaten birçok tanker hasar rapor etmiş durumda. Mevcut olan sigortaların fiyatları da neredeyse beş katına çıkmış durumda. Dan Pickering, “Sigortanız olsa bile güvende hissedecek misiniz? Koruma var ise nasıl çalışacağını ve insansız hava araçlarını durdurabileceğinizi nasıl bileceksiniz?” diye sordu.
Uluslararası İşbirliği Beklentisi
ABD’nin enerji uygun fiyatlarına odaklanması nedeniyle, tankerlerin Hormuz Boğazı’ndan serbestçe geçmesinin bir nevi kaçınılmaz olduğu düşünülüyor. 3 Mart tarihinde Trump, ABD’nin petrol tankerleri için siyasi risk sigortası sağlayacağını ve gerekirse gemileri boğaza eşlik edecek donanmayı kullanacağını belirtti. ABD Uluslararası Kalkınma Finans Kurumu (DFC), siyasi risk sigortası ve garanti ürünlerini seferber etmeye hazır olduğunu ancak detay veya zaman çizelgesi vermedi.
Resmi Sözler ve Beklentiler
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, 4 Mart’ta DFC’nin çok makul bir fiyata sigorta sağlayacağını ve gerektiğinde ve uygun olduğunda donanma eşliğinin kullanılacağını söyledi. İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun stratejik su yolu üzerinde tam kontrolü ilan etmesine rağmen, Leavitt “İran artık Hormuz Boğazı’nı kontrol etmeyecek ve enerji akışını kısıtlamayacaktır” dedi. “Bir zaman çizelgesi vermem mümkün değil, ancak bunun hem Savaş Bakanlığı hem de Enerji Bakanlığı tarafından aktif olarak hesaplandığını söyleyebilirim” şeklinde konuştu.
Sigorta Süreçleri ve Riskler
Tulane Üniversitesi Hukuk Fakültesi Denizcilik ve Sigorta Hukuku profesörü Özlem Gürses, “Burada çok sayıda can ve milyarlarca dolar risk altında olduğundan, sigorta primlerini ve özel şartları belirlemek zaman alacaktır” dedi. Hükümetin, 9/11 saldırılarından sonra olduğu gibi, kamu-özel ortaklıklar yoluyla şirketlere devlet tarafından sağlanan sübvansiyonlarla sigorta primlerini nispeten düşük tutmayı hedefleyebileceğini belirtti. Gürses, “Risk o kadar büyük ki, her şeyin uygulanması için potansiyel zaman çizelgelerini tahmin etmek gerçekten zor. Birçok soru işareti var” dedi.
Şirketlerin Önlemleri ve Bölgesel Etkiler
Büyük bir nakliye şirketi olan Maersk ise bölgede geçici olarak yük alımını askıya aldığını duyurdu. Kpler’in Orta Doğu enerji uzmanı Amena Bakr, firmanın enerji ticaret uzmanlarının Trump’ın gemi eskortu fikrinin İran füzeleri nedeniyle işe yaramayacağını düşündüğünü ve hatta gemilere eşlik etmeyi başarsalar bile maliyetin çok yüksek olacağını belirtti. Ancak daha fazla uluslararası desteğin gelmesi bekleniyor. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, sosyal medyada bir koalisyon oluşturularak küresel ekonomiye elzem olan bu deniz yollarında trafiği yeniden sağlamak ve güvenliğini sağlamak için kaynakların, askeri de dahil olmak üzere, bir araya getirileceğini söyledi.
Fiyatlar Yükselişe Geçti
Bu arada Katar’dan yapılan sevkiyatlara büyük ölçüde bağımlı olan Asya ve Avrupa’daki doğal gaz fiyatları rekor seviyelere ulaşmış, küresel ham petrol fiyatları ise bu yıl yaklaşık %35 oranında yükselmiştir. ABD’deki düzenli kurşunsuz benzinin galon başına ortalama fiyatı Ocak ayının başındaki 2,73 dolardan Mart ayında 3,20 dolara çıkmış ve her gün artmaktadır.
