Yaşanan Gerginlikler Borsayı Sarsabilir: Stagflasyon Riski Yükseldi
1970’lere Benzer Ekonomik Tablo Endişe Veriyor
Veteran piyasa stratejisti Ed Yardeni, yükselen petrol fiyatları, zayıf işgücü piyasası ve yavaşlayan ekonomik büyüme ile 1970’lerde yaşanan stagflasyonu (yüksek enflasyon ve durgunluk) hatırlatıyor. İran’daki gerginliklerin tırmanmasıyla birlikte borsada çöküş riskinin bu yıl %35’e yükseldiğini belirtiyor.
Petrol Fiyatlarındaki Artış ve İran Faktörü
1970’lerdeki krizin başlangıcı, 1973 Arap Petrol Embargosu ile başlamış ve İran İslam Devrimi ile daha da derinleşmişti. Benzer şekilde, günümüzde ABD-İsrail gerilimleri ve İran’ın Kızıl Deniz bölgesindeki saldırıları ham petrol fiyatlarını varil başına 100 doların üzerine çıkardı. İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun (IRGC) Hürmüz Boğazı’nda tankerlere yönelik eylemleri, bölgede bir nevi abluka oluşturuyor.
İşgücü Piyasası ve Büyüme Beklentileri
Son açıklanan aylık işgücü piyasası raporu beklenmedik bir düşüş gösterdi ve uzun süredir devam eden istihdamda önemli bir artışın yaşanmadığını teyit etti. İlk çeyrek GSYH büyümesi ise %2,1’lik bir artışla daha önce öngörülen %3,2’lik artıştan gerileme kaydetti.
Yardeni’nin Tahminleri ve Senaryolar
Ed Yardeni, Batı güçlerinin petrol rezervlerini serbest bırakması ve tankerlere eşlik etmesiyle petrol fiyatlarında bir miktar düşüş olsa da riskin devam ettiğini vurguluyor. IRGC’nin insansız hava araçlarını kullanma kapasitesi olduğu sürece Hürmüz Boğazı’nda kısıtlamaların devam edeceğini belirtiyor.
- Temel Senaryo: “Roaring 2020s” (Gürleyen 20’ler) dönemi (%60 olasılık).
- Yüksek Riskli Senaryo: 1970’lere benzer stagflasyon (%35 olasılık).
- Düşük Olasılıklı Senaryo: Hızlı yükseliş (meltup) (%5 olasılık).
Fed’in Durumu ve Enflasyon Riski
Yardeni, ABD ekonomisinin ve borsanın İran ile zorlu bir durumla karşı karşıya olduğunu ifade ediyor. Aynı durum Federal Rezerv (Fed) için de geçerli. Petrol şoklarının devam etmesi halinde, Fed’in enflasyonu düşürme ve işsizliği azaltma gibi çift yönlü görevleri arasında kalacağı belirtiliyor.
Ekonomik Etkiler ve Olası Çözümler
Yüksek petrol fiyatları genellikle resesyonlarla ilişkilendirilse de, ABD 2022’de Rusya’nın Ukrayna’yı işgali sonrasında ham petrol fiyatlarındaki artışın ardından resesyondan kaçmayı başarmıştı. Bunun nedeni, ekonominin daha dirençli olması ve geçmişe göre petrole daha az bağımlı olmasıydı. ABD’nin dünyanın en büyük petrol üreticisi olması da bu durumu destekliyor.
Tahmini Piyasa Hareketleri
Yardeni, borsada %10-15’lik bir düzeltme beklediğini ancak daha büyük bir düşüş olasılığını tamamen dışlamadığını söylüyor. Hürmüz Boğazı’ndan gemilerin saldırılmadan geçebilmesi durumunda ise borsa yükseliş trendine yeniden başlayabileceğini öngörüyor.
Tarım Sektörüne Etkisi ve Gıda Fiyatları
İran savaşı, enerji fiyatlarının yanı sıra enflasyonist riskler de taşıyor. Körfez ülkeleri aynı zamanda önemli gübre ihracatçısı konumunda. Eğer Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiği Nisan ayının başlarına kadar yeniden başlamazsa, çiftçilerin farklı bir gübreye geçmesi veya daha az kullanması gerekebilir. Düşük gübre kullanımı ise verimliliği azaltarak 2026’nın sonlarında ikinci bir “gıda fiyat şoku”na yol açabilir.
