Yatırımcılar Kısa Süreceğini Düşünse de, Yeni Çatışma Irak Savaşı Gibi Uzayabilir
Piyasalar Sakin Ancak Gerçeklik Farksız
New York’taki son gelişmeler, yatırımcıların İran ile ilgili mevcut durumu hafife alabileceğine işaret ediyor. Petrol fiyatlarının 120 doları aşması ve İran’ın yeni bir dini lider atamasıyla birlikte, Wall Street kısa süreli bir çatışma beklentisiyle hareket ediyor. Bu durum, 2003 yılında Irak Savaşı’nın da benzer şekilde kısa süreceği varsayımına dayanıyor; ancak savaş sekiz yıl sürdü ve 3 trilyon dolara mal oldu.
Tarih Tekrarlayabilir mi?
2003’teki Irak işgali sırasında Savunma Bakanı Donald Rumsfeld, çatışmanın altı gün, en fazla altı hafta süreceğini tahmin etmişti. Ancak savaş sekiz yıl sürdü, yaklaşık 4 bin 500 Amerikalının ölümüne ve Brown Üniversitesi’nin “Savaşın Maliyeti” projesinin hesapladığına göre 2 trilyon doların doğrudan harcanmasına yol açtı. Buna ek olarak, gazilerin tıbbi ve maluliyet ödemeleriyle birlikte 40 yıl içinde 1 trilyon dolardan fazla bir maliyetin ortaya çıkması bekleniyor. Başlangıçta Bush yönetimi tarafından bildirilen tahminler ise 50 ila 60 milyar dolar civarındaydı.
Uzmanlar Uyarıyor
NYU profesörü ve girişimci Scott Galloway, yatırımcıların mevcut sakinliğinin akıllıca bir risk yönetimi olmadığını savunuyor. Galloway, ortak yayıncısı Ed Elson ile birlikte “Prof G Markets” podcast’inde yaptığı açıklamada, hükümetlerin ve piyasaların çatışmanın ilk haftalarını aşan sonuçları (yeniden inşa maliyetleri, mülteciler, misilleme ve siyasi sonuçlar gibi) göz ardı etmesinin bir “kurumsal hayal gücü yetersizliği” olduğunu belirtiyor. Bu durum, Irak felaketi öncesinde yaşananlara benzer riskler barındırıyor.
Piyasa Tepkisi ve Riskler
ABD ve İsrail güçlerinin İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’nin ölümüne yol açan saldırılar sonrasında S&P 500 endeksi sadece sınırlı bir düşüş gösterdi. Yatırımcılar, kısa ve kontrollü bir operasyonun fiyatlandığını düşünüyor gibiydi. Ancak İran’ın Pazar gecesi Hamaney’in 56 yaşındaki oğlunu yeni dini lider olarak atamasıyla durum değişti. Petrol fiyatları 100 doları aşarak zirvede 120 dolara ulaştı.
İsrail Ordusu Genel Kurmay Başkanı Eyal Zamir, Associated Press’e yaptığı açıklamada, “İsrail zaten iki yıldır sürekli olağanüstü hal ilan altında. Şu anda ihtiyaç duyduğumuz şey sabır ve sebat” dedi.
Geçmişteki Hatalar
1950’den beri çatışmalara yönelik piyasa tepkilerini analiz eden RBC Wealth Management, 2003 Irak işgali sırasında yaşananların da benzer bir tablo çizdiğini ortaya koydu. Piyasadaki düşüş %5,6 ile sınırlı kalmış ve 28 işlem gününde toparlanma göstermişti; bu durum savaşın gerçek kapsamı ve maliyeti hakkında iyimser bir beklenti yaratmıştı.
Stratejik Belirsizlik
Scott Galloway, sadece savaşın uzun sürebileceği konusunda değil, aynı zamanda Washington’da bombalardan sonra ne yapılacağına dair tutarlı bir plan bulunmadığı eleştirisinde bulundu. Mevcut operasyonu “improvizasyon” olarak nitelendirdi. Yönetim, Kongre’nin onayını almadan ve Senato İstihbarat Komitesi’ni bilgilendirmeden saldırı başlattı.
Eski Trump yönetimi yetkilisi Anthony Scaramucci, İrlanda’daki “The Pat Kenny Show” programına konuk olarak stratejik karışıklığın nedenini açıklarken, Trump’ın İsrailli ortaklarından hayal kırıklığına uğradığını ve çok sayıda kıdemli İranlı yetkiliyi ortadan kaldırdıklarını, bu durumun Washington’un müzakere için karşı tarafı kalmamasını sağladığını belirtti. Trump da yaklaşık dört gün önce yaptığı açıklamada, “Aklımızdaki çoğu insan öldü… Yakında kimseyi tanımayacağız” dedi.
Medyanın Rolü
Mevcut durumun stratejik belirsizliği, 2003 yılında medyanın Irak’taki kitle imha silahları iddialarını yeterince sorgulamamasından kaynaklanan bir medya geçmişine sahip. CNN medya muhabiri Howard Kurtz’un yaptığı incelemede, yönetimin savaş yanlısı anlatısını etkili bir şekilde yansıtan 140 kadar ön sayfa makalesi tespit edildi. Harvard’ın Nieman Vakfı ise üst düzey editörlerin ve muhabirlerin resmi argümanları sorgusuz sualsiz aktardığını ve böylece medyanın yanlış temellere dayalı bir savaşa ortak olmasına neden olduğunu belirtti.
Donald Rumsfeld’in “bilinen bilinmeyenler”i ve George W. Bush’un “Görev Tamamlandı” pankartı altında görünmesi, resmi güven ve operasyonel gerçeklik arasındaki boşluğu simgeledi. Benzer bir boşluğun bugün de ortaya çıkıyor olması endişe verici.
