Hürmüz Krizi Küresel Tedarik Zincirini Sarsıyor, Sanayi Üretimi Durma Noktasına Geldi

İran Savaşı’nın Etkisi: Hürmüz Ötesi Kriz

On ikinci günü geride bırakan İran Savaşı’nın etkileri dünya genelinde hissedilmeye devam ediyor. Küresel petrol ve LNG ticaretinin önemli geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’ndaki kriz, sadece enerji arzını değil, aynı zamanda küresel tedarik zincirini de derinden etkiliyor.

Tedarik Zinciri Çöküşü: Üretim Duraklamaları

Son on iki gün içinde yedi farklı ülkede 13 şirketin “mücbir sebep” ilan etmesi, durumun ciddiyetini gözler önüne seriyor. Bu şirketler sadece enerji sektörüyle sınırlı kalmadı; petrokimya tesisleri, olefin krakerleri, plastik üreticileri, alüminyum eritme tesisleri ve stiren üreticileri de üretimlerini durdurmak zorunda kaldı. Katar Enerji’nin LNG üretimini durdurmasıyla küresel LNG arzının yaklaşık %20’si sistemden çıktı. Saudi Aramco üretimi azalttı, Ras Tanura rafinerisi kapandı. Kuveyt Petrol Şirketi ham petrol satışlarını askıya aldı ve Bahreyn’deki Bapco tek rafinerisinde üretimi durdurdu.

Asya Petrokimyası Tesisleri de Etkileniyor

Körfez’den gelen naftayı kullanan Asya petrokimyası tesisleri de üst üste mücbir sebep ilan ederek üretimi durdurmaya başladı. Singapur’daki PCS olefin krakeri, poliolefin üreticisi TPC Singapore, Güney Kore’nin en büyük etilen tesisi Yeochun NCC, Tayvan’daki Formosa Petrochemical, Endonezya’daki Chandra Asri ve TPIA, Tayland’daki SCC Rayong Olefins ve Singapur’daki Aster Chemicals de bu zincire dahil oldu. Bu durum, nafta gelmeyince krakerlerin çalışmamasını, etilen üretiminin durmasını ve sonuç olarak plastik, ambalaj ve gıda üretimi gibi birçok sektörde ciddi sıkıntılara yol açıyor.

Sigorta Krizi: Tanker Taşımacılığı Durma Noktasına Geldi

Krizin bir diğer boyutu ise sigorta mekanizmasındaki sorunlar. 5 Mart’ta yedi büyük “deniz koruma ve sorumluluk sigortası” kulübü, Solvency II kapsamında savaş riski teminatlarını iptal etti. Bu karar tanker taşımacılığını ticari olarak neredeyse imkansız hale getirdi. Körfez naftasını Asya’daki kraker tesislerine taşıyan tankerlerin de hareket etmeyi bırakmasıyla hammadde akışı kesildi ve fabrikalar zincirleme şekilde durdu.

Petrol Fiyatlarındaki Dalgalanmalar

Brent petrolü kısa sürede 119 dolara yükselip ardından 85 dolar seviyesine gerilese de, bu dalgalanma tedarik zinciri sorunlarını çözmüyor. Hammadde temini, tankerlere sigorta yaptırabilme ve hammaddenin yeniden tedarik edilebilmesi gibi faktörler hala belirsizliğini koruyor ve bu durum haftalarla, hatta aylarla ölçülebilecek bir zaman çizelgesine işaret ediyor.

Küresel Tedarik Şokunun Boyutları

“Hürmüz Boğazı’nın tıkanması ile yaşanan kriz tek bir olay değil. Londra’daki bir reasürans şirketinin uzman masasından başlayan karar zinciri Ulsan, Kaohsiung, Jakarta ve Rayong’daki fabrika katlarına kadar uzanıyor.” Bu durum, dünya ekonomisinin karşı karşıya olduğu gerçek krizin tam da bu kritik önemdeki tedarik zincirinin kırılması olduğunu gösteriyor. Birilerinin bu küresel tedarik şokuna bir an önce el atması gerekiyor.

Ek Bilgiler

• Katar Enerji’nin LNG üretimindeki duruşu, küresel arzın %20’sini etkiledi.
• Saudi Aramco, bazı sahalarda üretimi azalttı ve Ras Tanura rafinerisini kapattı.
• Sigorta şirketlerinin savaş riski teminatlarını iptal etmesi tanker taşımacılığını olumsuz etkiliyor.