ABD-İran Arası Ateşkes Anlaşması İlk 24 Saatte Çatışmalarla Sarsıldı
Ateşkes İhlalleri ve Tartışmalı Durum
ABD ve İran arasında varılan ateşkes anlaşması, yürürlüğe girmesinin ardından henüz 24 saat geçmeden ihlallerle karşılaştı. İran Parlamentosu Başkanı Muhammed Bakır Kalibeğ, ABD ile yapılan görüşmeler başlamadan önce bile ateşkesin 10 maddelik çerçevesinin üç hükmünün ihlal edildiğini belirtti. Kalibeğ, açıklamasında İsrail’in Lübnan’daki saldırılarının devam etmesi, İran’ın Fars vilayetinde düşürülen bir insansız hava aracının (İHA) olması ve Tahran’ın uranyum zenginleştirme hakkının reddedilmesini ihlal olarak nitelendirdi. Sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada Kalibeğ, “Bu durumda ikili ateşkes veya müzakere yapılması mantıklı değildir.” ifadesini kullandı.
Hormuz Boğazı’ndaki Durum ve Piyasa Tepkisi
Hormuz boğazında tanker geçişleri önemli ölçüde azalırken, piyasalar gelişmeleri sınırlı bir tepkiyle karşıladı. Ham petrol fiyatları hafif yükseliş gösterdi ve hisse senetleri ise sadece %0,3 oranında geriledi. Uzmanlar, ateşkes umutlarının küresel piyasalarda kısa vadeli rahatlama sağladığını belirtiyor.
ABD ve İran Arasındaki Uyumsuzluk
Ateşkes anlaşmasının detayları konusunda ABD ile İran arasında ciddi bir anlaşmazlık olduğu görülüyor. Taraflar, Cumartesi günü Islamabad’da görüşmelere hazırlanırken, iki farklı belge arasındaki uyumsuzluğu gidermeye çalışacaklar: İran’ın 10 maddelik planı ve Beyaz Saray’ın 15 maddelik planı.
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Başkan Trump’ın Tahran’ın kontrolü altında tutulmasını istediği Hormuz boğazı ve savaş tazminatı taleplerini içeren İran versiyonunu kabul etmesinin mümkün olmadığını ifade etti. Donald Trump ise sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda, “U.S.A./İran müzakereleriyle hiçbir ilgisi olmayan kişilerin gönderdiği birçok anlaşma, liste ve mektup bulunmaktadır; çoğu zaman bunlar tam bir sahtekârlık, aldatmacadır ve daha da kötüsüdür.” şeklinde bir açıklama yaptı. Trump’ın bu paylaşımının Kalibeğ’in açıklamasına, CNN’de yer alan daha önce yayınlanmış bir mektuba veya her ikisine de yönelik olup olmadığı netlik kazanmadı.
Lübnan Cephesi: Gerginliğin Merkezi
Ateşkes anlaşmasının en büyük ve şimdiye kadar en şiddetli olduğu nokta Lübnan oldu. İsrail ordusu, çatışmada gerçekleştirdiği en geniş çaplı operasyon olarak tanımladığı açıklamada, 10 dakika içinde 100’den fazla Hizbullah komuta merkezi ve askeri hedefe saldırdığını belirtti. Hedefler arasında Beyrut’un güney banliyöleri, Lübnan’ın güneyi ve Doğu Bekaa Vadisi yer aldı.
İnsani Durum ve Çelişkili İddialar
Lübnan Sağlık Bakanlığı’nın ilk tahminlerine göre en az 112 kişinin hayatını kaybettiği ve 837 kişinin yaralandığı belirtilirken, sivil savunma ekipleri ölü sayısının 254 ve yaralı sayısının 1.100’ün üzerinde olduğunu bildirdi. Beyrut’taki hastaneler yetersiz kalırken, kurtarma ekipleri enkaz altında mahsur kalan insanlara ulaşmaya çalışıyor.
Saldırılar, Pakistan’ın arabuluculuk yaptığı ve anlaşmanın Lübnan cephesini de kapsadığı yönündeki iddiasını Netanyahu’nun ofisinin kamuoyu nezdinde yalanlamasının ardından gerçekleşti. İran, bu konuyu kırmızı çizgi olarak belirlemişti. Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, ateşkesin ABD ile yapılan anlaşmanın İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışmaya da bir duruşu içermesi gerektiğini vurguladı. Araghchi sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada “ABD ya ateşkese uyacak ya da İsrail aracılığıyla savaşı sürdürecektir. İkisini birden yapamaz.” ifadesini kullandı.
Beyaz Saray’ın Yaklaşımı ve Hizbullah’tan Uyarı
Beyaz Saray, Lübnan’ın ateşkesin kapsamı dışında olduğunu belirterek farklı bir yaklaşım sergiledi. Hizbullah ise büyük bir tarihi zaferin eşiğinde olduklarını iddia ederek, yerinden edilmiş ailelere resmi bir ateşkes duyurusu yapılana kadar evlerine dönmemeleri konusunda uyarıda bulundu.
İsrail ordusu sözcüsü Effie Defrin, İran ile yapılan ateşkese saygı göstereceklerini ancak gerekirse İran’a karşı saldırı düzenlemekten çekinmeyeceklerini belirtti.
