ABD-İran Gerginliği Finansal Pazarlarda Panik Yaratabilir, Uzmanlar Uyarısı

ABD ve İran Arasındaki Çatışmanın Ekonomik Etkileri

Jeopolitik risk stratejisti Dan Alamariu, ABD ve İran arasındaki tırmanan gerginliğin finansal piyasalarda önümüzdeki 1-3 hafta içinde “zirve panik” seviyesine ulaşabileceğini öngördü. ABD’nin İsrail ile birlikte İran’a yönelik operasyonları uzama eğiliminde olduğu için yatırımcıların henüz paniğe kapılmadığı belirtilirken, petrol fiyatlarındaki keskin yükseliş ve bölgesel istikrarsızlık endişeleri piyasaları etkilemeye başlıyor.

Petrol Fiyatlarında Yükseliş

Savaşın başlamasıyla birlikte petrol fiyatları son iki haftada %40’ın üzerinde, yılbaşından bu yana ise yaklaşık %70 artış gösterdi. Ancak, fiyatlar 2022 yılında Rusya’nın Ukrayna’yı işgali sonrası görülen seviyelerin altında seyrediyor. Bunun nedeni, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki fiili abluka nedeniyle dünya petrol arzının yaklaşık beşini engellemesi olarak gösteriliyor.

Hürmüz Boğazı ve Riskler

Alpine Macro’nun baş jeopolitik stratejisti Dan Alamariu, yaptığı açıklamada “Hürmüz Boğazı etkili bir şekilde kapalı durumda ve piyasalar uzun süreli, belirsiz bir sonuca fiyatlamaya başlıyor” ifadelerini kullandı. İran’ın askeri gücünün zayıflatılmasına rağmen, bölgedeki gemilere yönelik tehditleri sürdürdüğü ve petrol fiyatlarını yüksek tuttuğu belirtiliyor. Tehran’ın ise çatışmayı sona erdirecek bir anlaşmaya yanaşmakta isteksiz olduğu, ekonomik baskı uygulayarak gelecekteki saldırıları cayırmaya çalıştığı vurgulanıyor.

İç Savaş ve Ekonomik Baskılar

Alamariu, İran’ın kendi ekonomisi ve iç siyasi kontrolü üzerindeki tehditler nedeniyle savaşın iki ay içinde sona erebileceğini tahmin ediyor. Hatta, yeni Dini Lider’in seçimi gibi faktörlerin rejim içinde güç mücadelelerine yol açtığına dair söylentiler dolaşıyor. Rejimin de uzun süren bir çatışmanın kendi iç yapısını zayıflatabileceği ve kendi varlığını tehlikeye atabileceği için savaşı sona erdirmek için teşvik edildiği belirtiliyor.

ABD’nin Kısıtlamaları ve Bölgesel Hareketler

ABD Başkanı Donald Trump, yüksek petrol fiyatları ve savaşla ilgili düşük siyasi destek gibi kısıtlamalarla karşı karşıya. Ancak, her iki taraf da daha fazla tırmanışa meyilli durumda. Cuma günü ABD, İran’ın en büyük petrol ihracat terminali olan Harg Adası’ndaki askeri hedeflere saldırdı ve 2500 askerini Orta Doğu’ya gönderdi. İran ise Körfez ülkelerindeki sivil altyapıyı hedef almaya başladı ve Cumartesi günü bölgenin en büyük limanına yönelik tehditlerde bulundu.

Houthi Grubu ve Kızıl Deniz Tehlikesi

Alamariu, İran’ın Yemen’deki Houthi müttefiklerinin Kızıl Denizi ticari nakliyeye kapatmaya çalışmasının olası olduğunu belirtiyor. Bu durumun Hürmüz Boğazı’nın kapanmasına ek olarak ekonomik baskıyı artırabilir ve Avrupa-Asya arasındaki önemli bir ticaret yolunu aksatabilir. Bu durum özellikle Avrupa’da enflasyonu daha da körükleyebilir.

Alternatif Senaryolar ve Riskler

ABD’nin İran’ın tam ölçekli işgaline gitmesi pek olası görünmese de, Harg Adası’nı ele geçirmek rejimin gelir kaynağını keserek bir anlaşmaya zorlayabilir. Ancak, askerlerin Harg’a konuşlandırılması durumunda dahi İran füzileri ve insansız hava araçları tarafından saldırılar riski bulunuyor. Daha da kötü bir senaryo ise, Körfez’in tatlı su ihtiyacını karşılayan arıtma tesislerine yönelik bir saldırı olabilir. Donald Trump’ın yapay zeka ve kripto para uzmanı David Sacks bu olasılığı işaret ederek, bunun Körfez’i yaşanmaz hale getirebileceği uyarısında bulundu.

Uzman Tahminleri ve Olası Panik

Alamariu, savaşın iki aylık öngörüsünden daha uzun sürebileceği ihtimalinin bulunduğunu kabul ediyor. Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması durumunda Brent petrol fiyatlarının 100 doların üzerinde seyretmesi ve hatta 150 dolara kadar çıkabileceği tahmin ediliyor. Ancak, piyasaların henüz zirve panik seviyesine ulaşmadığı belirtiliyor. “Zirve savaş paniğinin” önümüzdeki 1 ila 3 hafta içinde yaşanması daha olası görünüyor.

Ekonomik Etkiler ve Gelecek Planları

Savaşın süresi uzadıkça yatırımcılar ekonomik hasarı daha fazla fiyatlamaya başlayacak. Petrol fiyatları piyasa paniğinin bir göstergesi olarak, benzer çatışmalarda genellikle savaşın başlamasının 4 ila 8 haftası içinde zirveye ulaşmıştır. İran savaşı şu anda üçüncü haftasına girdi. Paniğin Houthi müdahalesi, Körfez üreticilerinin “zorla durum” ilan etmesi veya ABD’nin daha fazla tırmanması gibi küresel risk faktörleri tarafından tetiklenmesi olasıdır. Hürmüz Boğazı kapalı kalırsa, gübre ve helyum gibi temel girdilerin eksikliği nedeniyle tarım ürünleri ve yarı iletkenler de etkilenebilir.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), İran savaşının tarihteki en kötü petrol kesintisine neden olduğunu duyurdu. Üye ülkelerin 400 milyon varil stratejik rezervi serbest bırakmayı kabul etmelerine rağmen, bu stoklardan günlük akış, kesilen günlük akışı dengelemek için yetersiz kalacaktır.