Çin, İran Savaşı Diplomasiyle Liderlik Pozisyonunu Güçlendirmeye Çalışıyor
Çin’in İran Savaşına Müdahalesi ve Diplomatik Girişimleri
Çin, İran savaşıyla ilgili diplomatik girişimlerini yoğunlaştırarak dünya liderliği rolünü üstlenmeye çalışıyor. Pakistan ile ortak bir beş maddelik çözüm önerisi sunan Çin, Körfez ülkelerinden destek toplarken, Hormuz Boğazı’nın açılması için askeri gücün kullanılmasına yönelik Birleşmiş Milletler (BM) önerisine karşı çıkıyor.
Analistler: Çin’in Girişimi Daha Çok Sembolik
Stimson Center’ın Çin programı direktörü Sun Yun, “İran savaşı bölge ve bölge dışındaki tüm ülkelerin önceliği. Çin bu durumu liderliğini göstermek ve diplomatik inisiyatif almak için bir fırsat olarak görüyor” şeklinde ifade etti. Ancak bazı analistler, Çin’in girişimlerinin daha çok sembolik olduğunu ve ABD’nin bu çabalara ilgi göstermediğini belirtiyor.
Asia Society Policy Institute’da kıdemli uzman olan Danny Russel, Çin’in diplomasisini “performans odaklı” olarak nitelendirerek, İran savaşı için sunulan beş maddelik öneriyi, 2023 yılında Ukrayna için hazırlanan 12 maddelik planla karşılaştırdı. Russel, “Bu plan da sadece beyhude ifadeler içeriyordu ve hiçbir şekilde uygulanmadı” dedi.
ABD’nin Çin’e Yaklaşımı
Eski ABD Dışişleri Bakanı Danny Russel, Çin’in anlatısının, Washington’un dikkatsiz ve agresif olduğunu, Çin’in ise barışın prensip sahibi ve sorumlu bir savunucusu olduğunu iddia ettiğini belirtti. Ancak Çin’in arabuluculuk yapmak yerine mesajlaşma yaptığını vurguladı.
ABD yetkililerine göre Trump yönetimi, Çin’in arabuluculuğu konusunda pek istekli değil. Üç ABD’li yetkili, isimlerinin açıklanmasını istemeden, “ABD’nin üçüncü taraf arabuluculuk çabalarına karşı bir ilgisizliği var ve Çin’e uluslararası arenada başarı elde etme fırsatı vermek istemiyor” şeklinde konuştu.
Trump’ın Çin Ziyareti ve İran Savaşı
Çin ile planlanan zirvesi nedeniyle Trump’ın İran savaşı durumunu dikkate alması bekleniyor. Zirve ilk olarak Mart ayının sonunda planlanmıştı ancak savaşın başlamasıyla ertelendi. Sun Yun, “Savaş devam ederse Trump’ın Çin ziyaretini tekrar ertelemesi mümkün” dedi.
Çin’in Enerji Güvenliği ve Ekonomik Endişeleri
İran’dan aldığı petrol miktarının yaklaşık %13’ünü oluşturan Çin, Hormuz Boğazı’ndaki durumu dengelemek için çalışıyor. Çin ayrıca, kritik su yolu üzerinden Çin bayraklı gemilerin geçişini sağlamak için İran ile işbirliği yapıyor.
Analistler, Çin’in kısa vadeli şokları hafifletmek için önlemler almasına rağmen, uzun süreli bir savaşla ilgili endişe duyduğunu ve bu savaşı sona erdirmek için çaba göstermesi gerektiğini belirtiyor. Russel, “Çin’in büyüme modeli ihracat odaklı olduğu için, uzun süren enerji şokları ve nakliye aksaklıkları maliyetleri artıracak ve küresel talebi zayıflatacaktır” dedi.
Çin’in Diplomatik Yoğunluğu
Uluslararası Kriz Grubu’nun ABD-Çin ilişkileri konusunda kıdemli araştırma ve savunuculuk danışmanı Ali Wyne, Çin’in Amerika’nın hatalarını düzeltme fırsatını değerlendirdiğini ifade etti. Trump yönetiminin sonuçları kontrol altına alma konusundaki eksik stratejisinin daha belirgin hale gelmesiyle birlikte Çin’in diplomatik faaliyetlerini hızlandırdığı görülüyor.
Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, savaşın başlamasından bu yana Rusya, Umman, İran, Fransa, İsrail, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelerin dışişleri bakanlarıyla görüşmeler yaptı. Wang, İran’a Çin’in dostluğunu koruduğunu söyleyerek, İsrail’i askeri eylemleri durdurmaya çağırdı ve Çin’in barış arayışında rol oynamaya istekli olduğunu belirtti.
- Wang Yi, Pakistanlı mevkidaşını Pekin’de ağırlayarak beş maddelik çözüm önerisini görüştü.
- Wang, bölgedeki dışişleri bakanlarıyla 20’den fazla telefon görüşmesi yaptı.
- Çin özel elçisi, bölgedeki çeşitli ülkeleri ziyaret ederek barışı teşvik etmeyi ve gerginliği azaltmayı amaçladı.
Wang, Avrupa Birliği Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ile görüşmesinde, Çin’in planının geniş bir uluslararası desteğe sahip olduğunu belirtti.