Çin’in Nadir Toprak Madenleri Hakimiyeti, Diğer Ülkeleri Yarışı İçine Soktu
Çin’in Nadir Toprak İşleme Tekeli Rekabeti Artırıyor
Pekin’in nadir toprak madeni işleme konusundaki baskınlığı, daha önce pek bilinmeyen bir madencilik alanını jeopolitik rekabetin ön saflarına taşıdı. Bu durum, ABD ve müttefiklerini pahalı bir yakalama yarışına itti.
Çin Liderliği ve ABD’nin Durumu
Yaşanan durumu değerlendiren veteran madencilik yöneticisi Mick McMullen, 10 Mart’ta Singapur’da düzenlenen U.S. Capital Access Forum’da yaptığı açıklamada, “Çin lider durumda ve ABD oldukça geride” dedi. McMullen, “Herkesin bu durumun farkına varması biraz zaman aldı. Belki de bazı kaynakları kendi bünyemizde bulunduğumuzu daha önce anlamalıydık” şeklinde konuştu.
Üretim ve İşleme Kapasitesi
Çin, küresel nadir toprak üretiminin yaklaşık %70’ini karşılıyor ancak bu ülkenin işleme konusundaki hakimiyeti, Pekin’e önemli bir kaldıraç sağlıyor. Yaklaşık %90’lık dünya çapındaki nadir toprak rafine ve işleme kapasitesiyle Çin, elektrikli araçlardan, rüzgar türbinlerinden, gelişmiş yarı iletkenlere ve hassas güdümlü mühimmatlara kadar çeşitli ürünlerde kullanılan malzemelerin akışını etkin bir şekilde kontrol ediyor.
Çin’in Yatırımları ve Ticaret Savaşları
Çin, 1980’lerden beri nadir toprak metallerin tedarik zinciri boyunca baskın konumunu sağlamak için milyarlarca dolar yatırım ve sübvansiyon yaptı. Mick McMullen, “Çin bu işi 30 yılı aşkın bir süredir yapıyor” dedi.
Dış Ticaret Kısıtlamaları
Nadir toprak üretimindeki hakimiyet, Çin’in geçen yıl ABD Başkanı Donald Trump’ın Çin’e uyguladığı tarifelere karşılık olarak bazı temel metallere ihracat kısıtlaması getirmesiyle gündeme geldi. Pekin, savunma, elektrikli araç ve yarı iletken endüstrileri için kritik öneme sahip samaryum, disprosyum ve terbiyum gibi elementler üzerindeki satışları kısıtladı. Bu durum, otomotiv sektörü gibi önemli sektörlerin birkaç hafta içinde gerekli bileşenlerden mahrum kalabileceği ve üretimin etkin bir şekilde durma noktasına gelebileceği endişesine yol açtı.
Çin daha sonra Trump ile yapılan bir ticaret ateşkesi kapsamında bu ihracat kısıtlamalarının bazılarını askıya aldı. Ancak 2025, Çin’in nadir toprakları diplomasisinin bir parçası olarak kullanmaya çalıştığı ilk olay değildi. McMullen, Japonya’nın defalarca Çin’den nadir toprak akışının kesilmesiyle karşılaştığını belirtti.
Diğer Ülkelerin Tepkileri ve Yatırımlar
Hükümetler, Çin’in geçen yılki ihracat kısıtlamaları öncesinde bile nadir toprak kaynaklarını çeşitlendirmeye çalışıyordu. 2024’te Avrupa Birliği, Avrupa Kritik Ham Madde Yönetmeliği’ni kabul etti ve blok için 2030 yılına kadar kritik ham maddeler (nadir topraklar dahil) tüketiminin %10’unu yerli üretimden, %40’ını yerli işleme ve %25’ini geri dönüşümden karşılayacak hedefler belirledi.
Çin’in nadir topraklar üzerindeki ihracat kısıtlamaları, dünya genelinde alternatif nadir toprak kaynakları oluşturma çabalarını hızlandırdı. Avustralya, Kanada, Japonya ve Fransa gibi ülkeler, işleme teknolojisi ve altyapısına yoğun yatırım yapıyor.
ABD’nin Stratejik Anlaşmaları
Geçen Ekim ayında ABD, Avustralya ile 8,5 milyar dolarlık bir nadir toprak anlaşması ve Malezya ve Tayland gibi Güneydoğu Asya ülkeleriyle iki anlaşma imzaladı. Bu anlaşmaların amacı, Amerikan üreticilerin kritik mineral tedarikini çeşitlendirmelerine yardımcı olmaktı.
Gelecek Beklentileri
Boroo Mining Company CEO’su Dulguun Erdenebaatar, Fortune dergisine yaptığı açıklamada, “Herkes kaynakların nerede olduğunu ve bunları nasıl güvence altına alacağımızı düşünüyor. Ancak işleme kapasiteleri uluslararası tedarik zinciri kısıtlamalarını aşmak için çok önemli” dedi.
Uzmanlar ise dünyanın öngörülebilir bir süre boyunca kritik mineraller için Çin’e bağımlı kalmaya devam edeceğini ve diğer ülkelerin yetişmesinin yıllar alabileceğini belirtiyor. İşleme sürecinin uzmanlaşmış teknoloji gerektirdiğini ve bu teknolojinin şu anda Çin tarafından kontrol edildiğini açıklayan McMullen, Güney Kore gibi ülkelerde de nadir toprak işleme kapasitesi bulunmasına rağmen bunların küçük ölçekli olduğunu vurguladı. McMullen, “Kendi nadir toprak endüstrilerini kurmak için ülkelerin iyimser bir şekilde bile on yılı bulabileceğini tahmin ediyorum” dedi.
McMullen ayrıca, “Çözüm bulmanın ne kadar zaman alacağını ve bunun tek bir hükümet döneminde gerçekleşip gerçekleşemeyeceğini bilmiyorum. Asya’nın geri kalanı şimdilik Çin’e bağımlı kalmak zorunda.” şeklinde ekledi.
