Endonezya, Tekstil Sektörünü Kurtarmak İçin 6 Milyar Dolarlık Devlet Girişimi Kuruyor

Endonezya‘nın Tekstil Sektörüne Devlet Desteği

Endonezya, ABD Başkanı Donald Trump’ın uyguladığı tarifelerden ve dış rekabetten etkilenen tekstil ve hazır giyim sektörünü canlandırmak için 6 milyar dolarlık yeni bir devlet kuruluşu (DK) kurma planı yapıyor. Ekonomik İşler Koordinatörü Airlangga Hartato’nun 14 Ocak’ta yaptığı açıklama, DK’nın Danantara, Endonezya’nın egemenlik zenginlik fonu kontrolünde olacağını ve yeni teknoloji üretimi ve ihracatın artırılması için 6 milyar dolara kadar yatırım yapacağını gösteriyor.

Rekabet ve Tarifelerin Etkisi

Endonezya tekstil sektörü zaten Çin ve Bangladeş gibi bölgelerdeki büyüyen rekabetle mücadele ediyordu. ABD’nin Endonezya tekstil ihracatına uyguladığı potansiyel %19’luk tarifeler durumu daha da kötüleştirebilirdi. Yeni DK, Çin’den ucuz ithalatın artışına karşı ve diğer dış jeopolitik baskılara karşı sektörü korumayı amaçlıyor.

Uzmanların Endişeleri

Ancak, tüm Endonezyalılar bu yeni devlet girişimiyle sevinmiyor. Bazı uzmanlar, bunun özel yatırımları zayıflatabileceği ve iş yaratımını engelleyebileceği konusunda endişe duyuyor. ISEAS-Yusof Ishak Enstitüsü’nün Endonezya çalışmaları programının eş koordinatörü Siwage Dharma Negara, DK’nın pazarın bir destekçisi yerine baskın bir rakip haline gelebileceğini belirtiyor. Bazı şirketlerin, iyi sermayeli, devlet destekli bir oyuncuyla rekabet etmek zorunda kalabileceği ifade ediliyor.

Danantara’nın Rolü ve Hedefler

Danantara, Endonezya Devlet Başkanı Prabowo Subianto tarafından Şubat 2025’te, görev süresinin sonunda %8’lik yıllık ekonomik büyüme hedefi gibi iddialı bir seçim vaadini yerine getirmek amacıyla kuruldu. Danantara’nın, daha pasif bir yatırımcı olmaktan ziyade, doğrudan DK’ları yönetmesi amaçlanıyor.

Endonezya Tekstil Sektörünün Önemi

Geleneksel Dokumacılık

Endonezya, batik, ikat ve songket gibi geleneksel kumaşların zengin bir kültürel mirasa sahip. Bu kumaşlar, bitki ve minerallerden elde edilen doğal boyalarla basılan karmaşık desenlerle karakterize edilir. Tekstil aynı zamanda Endonezya ekonomisinin de önemli bir parçasıdır. Ülkenin ürettiği giysilerin sadece üçte biri iç pazarda satılırken, geri kalanı ABD, Orta Doğu, Avrupa ve Çin’e ihraç ediliyor. Endonezya Tekstil ve Hazır Giyim Derneği’ne göre, 2024 yılında ulusal tekstil ve hazır giyim ihracatı 11,9 milyar dolar olarak kayıtlara geçti.

Rekabet Gücünün Kaybı

Endonezya tekstil sektörü, ABD’nin giyim ihracatına uyguladığı tarifelerden önce bile yavaş bir düşüş trendindeydi. Artan işgücü ve enerji maliyetleri, Bangladeş, Vietnam ve Hindistan gibi bölgesel rakiplerle karşılaştırıldığında Endonezya’nın rekabet gücünü aşındırmış durumda. Uluslararası İşçi Örgütü’ne göre, Endonezya’daki ücretler Bangladeş’e göre yaklaşık iki kat daha yüksek.

Stritex’in Çöküşü ve İş Kayıpları

Şubat 2025’te, Endonezya’nın önde gelen tekstil şirketi Stritex, 1,6 milyar doların üzerinde borç biriktirdikten sonra iflas etti. 10.000’den fazla işçi işini kaybetti. Stritex, bir zamanlar 30’dan fazla ülke, ABD ve NATO üyeleri için askeri üniformalar üretiyordu. Singapur Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nden (SUSS) Sosyoloji Profesörü Rita Padawangi, Stritex’in Endonezya’nın tekstil üretim sektörü için taşıdığı önemin tartışılmaz olduğunu belirtiyor.

Yeni Fırsatlar mı, Kaçırılan Bir Fırsat mı?

Sektördeki düşüş göz önüne alındığında, bazı uzmanlar Endonezya’nın yeni bir DK kurma planının avantajları olabileceğini söylüyor. Negara, bunun hükümetin sorunun yapısal olduğuna ve özel sektör tarafından çözülemeyeceğine inandığını gösteriyor. DK’nın temel avantajının, hükümet sponsorluğu tarafından sağlanan finansal ve kurumsal kapasite olduğunu ekliyor. Sübvansiyonlar ve vergi teşvikleri kısa vadeli rahatlama sağlayabilir, ancak düşük verimlilik, eski teknoloji ve zayıf hammadde entegrasyonu gibi temel sorunları çözmede yetersiz kalır.

Danantara’nın Stratejik Rolü

Danantara, yıllık bütçeye dahil edilmek yerine, hızlı büyüyen sektörlere stratejik ve dinamik olarak yeniden yatırım yapılmasına olanak tanır. Danantara, büyük sermaye havuzlarını seferber edebilir, daha uzun vadeli bir bakış açısı benimseyebilir ve yıllık devlet bütçe sürecinden daha esnek yatırım odaklı bir denetimle faaliyet gösterebilir.

Olası Riskler ve Küçük Ölçekli İşletmeler

Ancak, dikkatli yönetim olmadan, DK mevcut sektördeki rekabeti daha da artırabilir, fiyatları düşürebilir ve potansiyel olarak işçileri olumsuz etkileyebilir. Maliyet kesintisi, işçilerin sömürülme riski oluşturabilir. Ayrıca, DK ve daha büyük özel işletmelerin sahip olduğu ölçek ekonomilerinden yararlanamayan yerel KOBİ’lerin rekabet gücünü zayıflatabilir. Padawangi, Endonezya’nın tekstil sektöründe önemli bir potansiyel olduğunu, özellikle gelenek ve modernliği birleştiren el sanatları üreticileri olduğunu belirtiyor. Büyük şirketlerin bakış açısıyla sadece tekstil sektörünü ele almak ve geleneksel dokumacılar ve küçük işletmelerin çalışmalarına dikkat etmemek bir fırsatın kaçırılması anlamına gelebilir.