Gen Z Hayal Kırıklığı Ekonomisi ile Geleneksel Yaklaşımlara Meydan Okuyor

Gen Z’nin Ekonomiye Farklı Yaklaşımı: “Hayal Kırıklığı Ekonomisi“

Yeni nesil (Gen Z), ekonomik beklentilerin karşılanmamasıyla oluşan hayal kırıklığını, yaşamlarını farklı gelir kaynaklarına dönüştürerek aşmaya çalışıyor. 2008’deki Büyük Ekonomik Krizinin etkileri ve ardından gelen işsizlik, önceki nesillerde de benzer hayal kırıklıklarına yol açmıştı. Ancak, Gen Z’nin 30 yaşına yaklaşmasıyla birlikte, ekonomik alışkanlıkları önceki nesillerden belirgin şekilde farklılaşıyor.

“Doom Spender” Tanımı ve Borç Yükü

Gen Z, “doom spending” (kıyamet harcaması) olarak adlandırılan eğilimiyle dikkat çekiyor; konser biletleri veya yurt dışı seyahatleri gibi harcamalarla “YOLO” (You Only Live Once – Sadece Bir Kez Yaşıyorsun) ekonomisini körüklüyor. Gen Z’lilerin kişisel borç ortalaması 94.101 dolarla, diğer nesillere göre (millenaller: 59.181 dolar, X kuşağı: 53.255 dolar) oldukça yüksek seviyede bulunuyor.

“Hayal Kırıklığı Ekonomisi” Nedir?

Ekonomist ve yazar Alice Lassman, Gen Z’nin ekonomik hayal kırıklığını “hayal kırıklığı ekonomisi” (disillusionomics) olarak tanımlıyor. Lassman, Columbia Üniversitesi’ndeki eğitiminin ardından USAID’de ekonomist olarak alacağı sözlü teklifin geri çekilmesiyle yaşadığı hayal kırıklığının bu kavramı ortaya çıkardığını belirtiyor. Lassman, bu terimi ilk olarak Ekim 2025’te The Guardian’da kullanmış ve Fortune dergisine yaptığı açıklamada, “Bu geniş Gen Z eğilimlerini anlamaya çalışırken ortaya çıktı” diyor.

Ekonomik Sistemlere Güven Azalıyor

Lassman, Gen Z’nin geleneksel finansal prudenliği reddetme eğiliminin, ekonomik krizler sırasında büyümüş önceki nesillerden daha derin olduğunu vurguluyor. Harvard Kennedy School Institute of Politics’e göre, Gen Z’nin finansal geleceklerine yönelik şüpheleri, ortaokul çağlarında başlamış ve millenallerin 2008’deki krizle karşılaştığı zamandan daha genç yaşıyorlar. Lassman, “Ebeveynlerinin onlara anlattığı ekonomik sistemin onlar için aynı şekilde işe yaramayacağını” ifade ediyor.

Krizlerle Büyüyen Bir Nesil

Lassman, ilk ekonomik deneyiminin 2008 finansal krizi olduğunu ve o zamandan beri sürekli bir kriz ortamıyla karşı karşıya kaldığını söylüyor. Gen Z’nin, kendilerine anlatılan ekonomik model ile yaşadıkları deneyimler arasındaki uyumsuzluğu diğer nesillere göre daha derinden içselleştirdiğini savunuyor. Lassman, “Okuldaki çocuklar ve edindikleri içeriklerde, sistemin beklentileri karşılamadığını düşünüyorlar” diyor.

Atılabilirlik ve Gelecek Kaygısı

Ev sahipliği, aile kurma ve emeklilik gibi istikrarın geleneksel göstergeleri, Gen Z için ulaşılmaz hale geliyor. 16-24 yaş arasındaki gençlerin işsizlik oranı geçen yıl %10,8 olurken, genel işsizlik oranı %4,3 olarak kayıtlara geçmiş. Gen Z’nin üçte biri ev sahibi olmayacaklarına inanıyor ve pek çoğunun çocuk sahibi olma planları bulunmuyor.

Alternatif Gelir Kaynakları ve “Ev Hackleme”

Lassman, Gen Z’nin hayal kırıklığının, hükümet, medya ve işletmelere olan güvenin azalmasına neden olduğunu belirtiyor. Girişimci Demetri Kofinas tarafından ortaya atılan ve etkili Substacker Kyla Scanlon tarafından popülerleştirilen “ekonomik nihilizm” kavramına atıfta bulunan Lassman, “hayal kırıklığı ekonomisi” teorisinin, her şeyin aşırı derecede ticarileşmesiyle ilişkili olduğunu söylüyor. Lassman, Airbnb’nin boş bir odayı gelir kaynağına dönüştürme modelini örnek göstererek, Gen Z’nin bu mantığı “ev hackleme” olarak adlandırdığı, ihtiyaçlarından daha büyük bir dairenin odalarını kiraya vererek gelir elde etme eğilimini benimsediğini ifade ediyor. Gen Z’nin sürekli olarak gelir kaynaklarını çeşitlendirmeye çalıştığını ve içerik oluşturmayı pasif gelir kaynağı olarak gördüğünü belirtiyor.

Satın Alım ve Harcama Alışkanlıkları

Lassman, Gen Z’nin geleneksel kredi kartları yerine “satın al ve sonra öde” (BNPL) hizmetlerini daha sık kullandığını, bu durumun yaşamlarını ticarileştirirken onlara esneklik sağladığını belirtiyor. PwC’ye göre, Gen Z’nin genel olarak daha az harcadığı ve önceki nesillere göre farklı harcama alışkanlıklarına sahip olduğu görülüyor.

• Gen Z’lilerin ortalama borç miktarı: 94.101 dolar
• 16-24 yaş arasındaki işsizlik oranı: %10,8
• Ev sahibi olmayı düşünen Gen Z’lilerin oranı: %33