İngiltere, Yapay Zeka Kayıplarına Karşı Evrensel Temel Gelir Düşüncesini Değerlendiriyor

Yapay Zeka Otomasyonu İş Kayıplarına Neden Olabilir

Tesla CEO’su Elon Musk, robotik sistemlerle geleceğe yönelik vizyonlarını daha da somutlaştırdı. Musk, yapay zeka (YZ) ve otomasyonun yaygınlaşmasıyla birlikte önümüzdeki birkaç on yıl içinde çalışmanın isteğe bağlı hale gelebileceğini öngörmüştü. Bu durumda emeklilik birikimi gereksiz hale gelecek ve insanlar robotların sağladığı sağlık hizmetleri ve diğer hizmetlerle desteklenecektir. Musk, Dünya Ekonomik Forumu’nda (WEF) yaptığı konuşmada, “Robotik ve yapay zeka ile bu, herkes için bolluk yoludur,” dedi.

Evrensel Temel Gelir Tartışması

OpenAI CEO’su Sam Altman’ın evrensel temel gelir (ETG) önerisine paralel olarak, Musk hükümet tarafından koşulsuz olarak bireylere ödenen “evrensel yüksek gelir” fikrini savunmaktadır. Musk, bu fikrin detayları hakkında sınırlı bilgi paylaşsa da, yapay zekanın iş hayatındaki rolü arttıkça, diğer küresel liderler de otomasyonun işgücünü nasıl etkilediğini ele almak için ETG’yi cazip bir seçenek olarak görmeye başlamıştır.

İngiltere‘nin Yaklaşımı

İngiltere Yatırım Bakanı Lord Jason Stockwood, bu hafta Financial Times’a yaptığı açıklamada, hükümetin yapay zeka tehdidi altında olan sektörlerdeki çalışanları desteklemek amacıyla ETG’nin uygulanmasını değerlendirdiğini belirtti. Stockwood, Eylül 2025’te House of Lords’a atandı ve daha önce bir sigorta brokerı Simply Business’in CEO’su olarak görev yapmıştır. “Undoubtedly we’re going to have to think really carefully about how we soft-land those industries that go away, so some sort of UBI, some sort of lifelong learning mechanism as well so people can retrain,” dedi. Ayrıca, Stockwood daha önce yapay zeka şirketlerinin vergilendirilmesiyle ETG ödemelerini finanse etme fikrini de gündeme getirmiştir.

Yapay Zekanın İşgücü Üzerindeki Etkileri

Yapay zekanın işgücü piyasası üzerindeki etkileri konusunda farklı öngörüler bulunmaktadır. Bazı CEO’lar yapay zekanın yeni işler yaratacağını savunurken, diğerleri ise iş yapış şekillerinde köklü değişiklikler olacağını öngörmektedir. Anthropic CEO’su Dario Amodei, geçtiğimiz hafta yayınladığı bir blog yazısında, yapay zekanın işgücü piyasası üzerinde alışılmadık derecede acı verici bir etki yaratabileceği konusunda uyardı. Amodei, “AI isn’t a substitute for specific human jobs but rather a general labor substitute for humans,” ifadesini kullanmıştır.

İşten Çıkarma Trendi

Amazon, Çarşamba günü 16.000 şirket çalışanının işten çıkarılacağını duyurarak, Ekim 2025’te ek olarak 14.000 çalışanın işten çıkarılmasına eklenmiştir. Şirket, bu azaltmaların yapay zeka ile ilgili olmadığını belirtmişti. Morgan Stanley’in bu haftaki raporuna göre, yapay zeka ile ilgili işten çıkarmalar özellikle İngiltere’yi etkilemektedir ve son 12 ayda %8’lik bir net iş kaybı yaşanmıştır.

Evrensel Temel Gelirin İşleyişi

Evrensel temel gelir kavramı yeni değildir. Stanford Temel Gelir Laboratuvarı’na göre, ABD’de bile 163 pilot program yürütülmüştür (41’i aktif olarak). OpenAI’nin kurucusu Sam Altman, ETG ödemelerinin etkinliği konusundaki merakıyla, 2020 yılında OpenResearch projesi aracılığıyla bir dizi temel gelir deneyi finanse etmiştir. Bu pilot programların sonuçları, genellikle düşük gelirli bireylere düzenli ödemeler yapılmasının temel ihtiyaçlara yönelik harcamaları ve başkalarına yapılan harcamaları artırdığını, katılımcıların ise işlerine devam ettiklerini göstermektedir.

Uzman Görüşleri

Pennsylvania Üniversitesi Kamu Politikası Bölümü’nde ekonomist ve öğretim üyesi Ioana Marinescu, yapay zeka kaynaklı işten çıkarmaları ele almak için ETG’nin pratik bir çözüm olabileceğini belirtmiştir. Özellikle, yapay zekanın kaç kişinin işini kaybetmesi ve ne kadar süreyle işsiz kalacakları konusundaki belirsizlikler göz önüne alındığında ETG önemli bir rol oynayabilir. Marinescu, Fortune dergisine yaptığı açıklamada, “For people out of work for a long time or lacking a long list of prior jobs—especially Gen Z, who may be particularly vulnerable to their jobs being automated—those benefits aren’t guaranteed,” ifadesini kullanmıştır. Ayrıca, yapay zekadan fayda sağlayan şirketlerin vergilendirilmesinin, yapay zekanın benimsenmesini yavaşlatarak işten çıkarmaların olasılığını azaltabileceğini savunmuştur.