İran Çatışması Küresel Ekonomileri Sarsma Riskiyle Yüzleşiyor

İran’daki Çatışmanın Küresel Ekonomi Etkisi Artıyor

İran’daki savaş işaretlerini yavaşlatmadan devam ediyor ve kısa vadede tırmanmanın gerçekleşmesi düşük görünüyor. Bu durum, bölgedeki daha geniş çaplı istikrarsızlığa yol açma ve küresel ekonomiyi olumsuz etkileme riski taşıyan uzun süreli bir çatışmaya dönüşebilir.

Enerji Tedarik Zincirinde Kesintiler

İran’daki çatışmanın ilk haftası sona ererken, komşu ülkeler savaşın yol açtığı hasarı değerlendirmeye başladı. Orta Doğu, küresel petrol ve gaz ticaretinin başlıca tedarikçisi olarak modern ününü büyük ölçüde bu role borçlu. Ancak tankerlerin tehlikeli sularda seyretmesinin zorlaşması ve gökyüzünde sürekli olarak füzelerin ateşlenmesi – bazıları kritik enerji altyapısını hedef alıyor – yakıt ticareti üzerinde belirgin bir etki yaratıyor.

Ekonomik Uyarılarda Bulunuluyor

Liderler, savaşın ne kadar uzun sürdüğüyle orantılı olarak küresel ekonomi için durumun daha da kötüleşeceğini belirtiyor. Katar Enerji Bakanı ve devlet tarafından işletilen enerji şirketinin CEO’su Saad al-Kaabi, Cuma günü Financial Times’a yaptığı açıklamada, “Bu savaş birkaç hafta daha devam ederse, dünya çapındaki GSYİH büyümesi etkilenecektir. Herkesin enerji fiyatları artacak.” dedi.

Katar’da Enerji İhracatında Durma

Katar gibi Fars Körfezi boyunca yer alan tüm büyük petrol ve gaz ihracatçıları, son hafta neredeyse tamamen sevkiyatı durdurmak zorunda kaldı. Körfez’i dünyanın geri kalanına bağlayan Umman Boğazı’ndaki tanker trafiği, operatörlerin saldırılardan korkması ve sigorta şirketlerinin savaş kapsamını iptal etmesi nedeniyle durma noktasına geldi. Normalde küresel olarak işlem gören petrol ürünleri ve sıvılaştırılmış doğal gazın yaklaşık beşte biri bu boğaza geçmektedir. Katar ihracatları bu karışımın önemli bir bölümünü oluşturmaktadır, özellikle de LNG ile ülke, Connecticut büyüklüğünde olmasına rağmen, dünya çapındaki LNG tedarikinin yaklaşık %19’unu sağlamaktadır.

Ras Laffan Tesisinde Aksaklık

Hafta başında, ülkenin kuzeyindeki dünyanın en büyük sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracat tesisi olan Ras Laffan LNG tesisine İran tarafından insansız hava aracı saldırısı düzenlendi. Bu durum, tesisin üç thập kỷ boyunca faaliyet gösterdiği sürede ilk kez kapanmasına neden oldu. Tesisin ne kadar süreyle kapalı kalacağı henüz belli değil, ancak bu durum Avrupa’nın en büyük Katar gazı ithalatçılarından biri olan Avrupa’da doğal gaz fiyatlarının Pazartesi günü %50 artışa neden olmasına yeterli oldu. “Hasarın boyutu henüz bilinmiyor, şu anda değerlendirme çalışmaları devam ediyor.” ifadelerini al-Kaabi Financial Times’a aktardı.

Katar’ın Güvenilir Üretici İmajı Sarsıldı

Savaş, Katar’ın istikrarsızlığın enerji piyasalarını çılgına çevirdiği bir bölgede güvenilir ve bağımsız LNG üreticisi olarak kazandığı itibarı zayıflattı. al-Kaabi 2020’de S&P Global’e yaptığı açıklamada, “Biz alıcılarımız için güvenilir tedarikçiyiz.” demişti.

OPEC’ten Çekilme Kararı

Katar, dünyanın önde gelen enerji üreticisi olarak yükselme çabasıyla 2018 yılında büyük petrol üreticileri kooperatifi OPEC’ten çekilmişti. Bu, bir Orta Doğu ülkesinin ilk kez yaptığı bir durumdu ve o zaman al-Kaabi, bu kararın küresel çapta güvenilir ve dürüst bir enerji tedarikçisi olarak Katar’ın konumunu güçlendirmek amacıyla alındığını belirtmişti.

Çatışmanın Geniş Kapsamlı Etkileri

al-Kaabi, Katar gazının başlıca alıcılarının Avrupa ve Asya olmasına rağmen, enerji enflasyonunun diğer sanayi süreçlerine de yayılarak dünya çapında hissedileceğini uyardı. Bu uyarı, Allianz’ın baş ekonomik danışmanı Mohamed El-Erian gibi ekonomistlerin İran’daki uzun süreli bir savaşın kronik olarak yüksek enflasyona ve dünya çapındaki durgunluğa yol açabileceği yönündeki uyarılarını yansıttı.

Ticaretin Durması ve Tedarik Zinciri Sorunları

al-Kaabi, “Enerji dışında [Körfez] ile dünya arasındaki tüm diğer ticarette de bir durma olacak. Bu durum [Körfez]’in ve dünyanın dört bir yanındaki ticaret ortaklarının ekonomilerini önemli ölçüde etkileyecektir. Bazı ürünlerde kıtlıklar yaşanacak ve fabrikaların tedarik edemeyeceği bir domino etkisi oluşacaktır.” dedi.

Ev Ekonomisi Üzerindeki Etkiler

Uzayan enerji kesintisinin dalgaları, pompalardan çok daha uzaklara ulaşacaktır. Doğal gaz fiyatlarındaki artış doğrudan elektrik üretim maliyetlerini etkileyeceğinden, Avrupa ve Asya’daki hane halkları ve işletmeler önümüzdeki haftalar içinde önemli ölçüde yüksek faturalarla karşılaşabilirler. Çelik, alüminyum, gübreler, kimyasallar gibi enerji yoğun endüstriler, yakıt fiyatlarıyla birlikte üretim maliyetlerinin yükselmesiyle ilk etkiyi hissedecektir. Bazı üreticiler üretimi kısmak veya tesisleri tamamen kapatmak zorunda kalabilir ve bu da zaten küresel pazarları sarsan tedarik zinciri kesintilerini şiddetlendirebilir.

Avrupa’nın Enerji Güvenliği Açısından Riskler

Zamanlama, Avrupa için özellikle kritik öneme sahip. Kıta, 2022’de Moskova’nın Ukrayna’yı işgali sonrasında Rus gazından uzaklaşmak için yıllar harcadı ve Katar LNG’si enerji güvenliği stratejisinin önemli bir dayanağı haline geldi. Ras Laffan’daki uzun süreli bir aksama, Avrupa alıcılarının ABD, Avustralya ve diğer yerlerden alternatif tedarikler için küresel spot piyasalarda agresif bir şekilde rekabet etmesini gerektirecek ve fiyatları daha da yükseltecektir.

Asya’nın Karşılaştığı Zorluklar

Japonya, Güney Kore ve Çin, Katar LNG’nin en büyük ithalatçıları arasında yer alıyor ve sürdürülebilir bir tedarik açığı, bu ülkelerin zorlu seçimler yapmasına neden olacaktır: stratejik rezervleri azaltmak veya müzakere etmek.