İran, Hormuz Boğazı’ndan Geçiş Ücreti İsteyerek Küresel Enerji Piyasasını Hedef Alıyor

İran’ın Yeni Talepleri ve Hormuz Boğazı Krizi

ABD ile yaşanan çatışmaların ardından İran, dünya çapındaki enerji arzının önemli bir arteri olan Hormuz Boğazı üzerinde kontrol sağlamak amacıyla şok taleplerde bulundu. Üst düzey yetkililerin açıklamalarına göre, İran’ın en üst düzey dini liderinin ölümü ve askeri altyapısının büyük ölçüde zarar görmesiyle birlikte, ülke, stratejik konumunu kullanarak önemli bir pazarlık gücü elde etti.

İran’ın Koşulları Neler?

İslam Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC), ABD yönetimine ateşkes koşullarını iletti. Bu koşullar arasında Amerikan üslerinin Körfez’den kaldırılması, İran topraklarındaki saldırılar için tazminat ödenmesi ve tüm yaptırımların kaldırılması yer alıyor. Ayrıca, İran füzeli programlarının korunması ve savaşın yeniden başlaması garantisi talep ediliyor; bu durum, Lübnan’daki Hizbullah gibi İran destekli grupları da kapsıyor.

Hormuz Boğazı’na Ton Ajansı Uygulaması

Ancak en dikkat çekici talep, Hormuz Boğazı için yeni bir düzenlemenin getirilmesi. Bu düzenleme, her geçen gemiden ücret alınmasını öngörüyor; bu model, Mısır’ın Süveyş Kanalı’ndan geçen gemilerden aldığı geçiş ücretlerine benziyor. Süveyş Kanalı’nda tonaj bazlı karmaşık bir formül kullanılırken, ortalama olarak yük gemileri 250 bin dolar ödeme yapıyor. İran ise Hormuz Boğazı’nın doğal bir su yolu olmasına rağmen benzer bir uygulama ile geçiş ücreti talep ediyor.

Küresel Enerji Piyasası ve Ekonomik Etkiler

Hormuz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık %20’sinin günlük olarak geçtiği kritik bir nokta. Bu durum, petrol piyasalarında dalgalanmalara yol açarken, analistler boğazın kapanması riskine karşı uyarıyorlar. 24 Mart’ta sadece iki geminin geçişi, normalde görülen 150-160 gemiden önemli ölçüde düşük kaldı.

Yuan ile Ödeme Talebi ve Petrodolar Tehlikesi

İran’ın ayrıca geçiş ücretlerini dolar yerine yuan cinsinden talep etmesi, Amerikan petrodolarının hakimiyetine büyük bir tehdit oluşturabilir. ABD’nin rezerv para statüsünün temel taşı olarak kabul edilen petrodoların zayıflaması, küresel ekonomik dengeleri sarsabilir.

ABD’den Tepki ve Müzakere Süreci

Bir ABD yetkilisi, İran’ın taleplerini “saçma” ve “gerçek dışı” olarak nitelendirerek, bu tür hamlelerin anlaşmaya varmayı zorlaştıracağını belirtti. Ancak, bu taleplerin yüzeyde kabul edilmek istenmediği, enerji piyasalarındaki dalgalanmalar arasında bir pazarlık zemini oluşturmayı amaçladığı düşünülüyor.

IRGC’nin Etkisi ve İran’ın Mesajı

IRGC, müzakereleri kendi şartlarına göre şekillendirerek, iç kamuoyu nezdinde ülkenin savaşta pes etmediği mesajını veriyor. Rejimin bilgi konseyi, ABD’nin barış planını, savaş alanında elde edilemeyen hedeflerin bir listesi olarak nitelendirdi. Semioresmiyetli haber ajansı Press TV ise ateşkes kabul etmediklerini, sadece kendi stratejik amaçları karşılandığında savaşı bitireceklerini savundu.

ABD’nin Karşılık Planı

İsrail Kanal 12’ye göre, ABD’nin 15 maddelik karşılık planı da oldukça iddialı; İran’ın nükleer programını geri çekmesini ve vekillerine verdiği desteği sonlandırmasını talep ediyor.