İran’da Ekonomik Kriz Protestoları Şiddetleniyor, Trump Askeri Seçenekleri Değerlendiriyor
İran’da Protestoların Nedenleri ve Yayılımı
İran’da son haftalarda başlayan ve giderek şiddetlenen protestolar, ülke genelinde büyük bir ekonomik krize dikkat çekiyor. Başlangıçta Tahran’daki bazaar esnafının başlattığı gösteriler, kısa sürede öğrenciler, işçi sınıfı ve orta sınıf gibi geniş kesimlere yayılmış durumda. Hükümetin ekonomik sorunları çözmek için attığı adımlar, halkın beklentilerini karşılamamış ve durumun daha da kötüleşmesine neden olmuş.
Hükümet, son aylarda yaşanan ekonomik zorluklara çözüm olarak, halka yaklaşık 1 milyon İran Tomanı (yaklaşık 7 dolar) tutarında aylık ödeme yapma kararı aldı. Bu uygulama, daha önce ithalatı sübvanse etmek için harcanan 10 milyar doların doğrudan 80 milyon İranlıya kredi olarak verilmesini içeriyor. Ancak, gıda enflasyonunun %64 olduğu ve İran Riyalinin Haziran ayından bu yana %60 değer kaybettiği bir ortamda, bu küçük miktardaki ödeme, halkın ekonomik sıkıntılarını hafifletmede yetersiz kalmış durumda.
Trump Yönetiminin Tepkisi ve Olası Seçenekler
ABD Başkanı Donald Trump, İran’daki protestolarla ilgili olarak sert bir tutum sergiliyor. Hükümetin göstericilere karşı şiddet kullanması durumunda, ABD’nin müdahale edebileceği konusunda uyarıda bulunmuş. Trump, Cuma günü yaptığı açıklamada, yetkililerin göstericilere ateş etmesi halinde ateşle karşılık verileceğini belirtmiş.
Askeri Müdahale İhtimali
Beyaz Saray kaynakları, Trump yönetiminin İran’a yönelik olası askeri müdahaleleri değerlendirmeye başladığını bildiriyor. Wall Street Journal’ın aktardığına göre, Trump’ın Salı günü Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Savunma Bakanı Pete Hegseth ve Genelkuray Başkanı Dan Caine ile İran konusunu görüşmesi planlanıyor. Bu toplantıda, askeri operasyonların yanı sıra, çevrimiçi muhalif gruplara destek vermek, siber saldırılar düzenlemek ve daha fazla ekonomik yaptırım uygulamak gibi alternatif seçenekler de masada olacak.
Venezuela Operasyonu ve Bölgesel Etkileri
Geçtiğimiz hafta Venezuela’da Nicolas Maduro’yu yakalama amacıyla düzenlenen operasyon, İran’daki askeri planlamayı etkileyebilir. Karayip’te bulunan ABD Donanması’na ait gemilerin Venezuela’ya uyguladığı petrol ambargosu, bölgedeki gerilimi daha da artırabilir. Trump’ın, Venezuela’nın yeniden inşası için uzun vadeli bir taahhüt gerektirmesine rağmen, dış müdahaleye olan ilgisinin devam ettiği görülüyor. Trump, sosyal medya üzerinden Küba’ya yönelik yeni bir uyarıda bulunarak, ekonomik yardımın kesileceğini ve bir anlaşma yapılması gerektiğini belirtmiştir.
Güvenlik Güçlerinin Durumu ve Halkın Bakışı
İran’daki güvenlik güçleri de ekonomik zorluklardan ve yüksek fiyatlardan etkileniyor. New York Times’a konuşan bir gösterici, “Güvenlik ve hukuk uygulayıcılar da aynı ekonomik sorunlarla ve yüksek fiyatlarla karşılaşıyorlar, kendileri de. Bu yüzden tam güçle geri püskürtmüyorlar.” ifadesini kullanmıştır. İnsan hakları grupları, hükümetin şiddet eylemlerinden dolayı yüzlerce kişinin öldüğünü tahmin ederken, halk, durumun daha da kötüleşebileceğine inanıyor.
- Gıda Enflasyonu: %64
- Para Birimi Değeri Kaybı: %60 (Haziran ayından beri)
- Aylık Ödeme Miktarı: Yaklaşık 7 dolar (1 milyon İran Tomanı)
