İran’da Protestolar Kızışıyor, Bölge ve Dünya Endişeli
İran’da Devrim Rüzgarları Esiyor Mu?
İran’da halkın sokaklara dökülmeye devam etmesi, bölge liderlerini ve dünya devletlerini tedirgin ediyor. İki haftadır süren gösteriler, İran İslam Cumhuriyeti’nin devrilme ihtimalini gündeme getirerek küresel jeopolitik dengeleri ve enerji piyasalarını derinden etkileyebilir.
Protestoların Boyutu ve Nedenleri
Göstericiler, İran’ın başkenti Tahran ve diğer onlarca şehirde meydanlara akın ediyor. Bazı kaynaklara göre, yüz binlerce kişi, yetkililerin tehditlerine ve sert müdahalelere rağmen sokağa çıkıyor. Protestoların temel nedeni, ekonomik kriz ve yönetimdeki yolsuzluklara karşı duyulan öfke. Para birimindeki düşüş ve ekonomik çöküş, halkın tepkisini şiddetlendiriyor.
ABD’nin Rolü ve Tehditleri
ABD Başkanı Donald Trump’ın Venezuela’nın eski lideri Nicolas Maduro’yu devirme operasyonunun ardından, İran’a yönelik sert açıklamaları dikkat çekiyor. Trump, İran’a yönelik askeri müdahaleler için seçenekleri değerlendirdiğini belirtirken, İran’ın barışçıl göstericilere zarar vermesi durumunda saldırı yapma tehdidinde bulundu. Bu durum, ABD’nin rejim değişikliği politikalarına geri döndüğünü gösteriyor.
Ekonomik Etkiler ve Petrol Fiyatlarındaki Yükseliş
Uluslararası yatırımcılar ve liderler, İran’daki gelişmeleri yakından takip ediyor. Brent petrol fiyatları, olası tedarik kesintileri beklentisiyle Perşembe ve Cuma günleri %5’in üzerinde yükseldi ve varil başına 63 doların üzerine çıktı. Eski Orta Doğu analistlerinden William Usher, bu durumu “İran’daki 1979’dan beri yaşanan en büyük an” olarak nitelendirdi.
Rejimin Zor Durumu ve Olası Senaryolar
İran rejimi, ekonomik zorluklar nedeniyle sıkışmış durumda. Yetkililer, durumu kontrol altına almak için internet ve telefon ağlarını engellemeye çalışıyor. Ancak, halkın hükümet yolsuzluğu, ekonomik kötü yönetim ve baskıya karşı duyduğu öfke giderek artıyor. Uçak şirketleri, İran’a uçuşları iptal etti.
Uzman Görüşleri ve Riskler
Enerji piyasası analistleri, durumun ciddiyetini vurguluyor. A/S Global Risk Management’ın baş analisti Arne Lohmann Rasmussen, piyasanın ABD’nin kaosu fırsat bilerek rejimi devirmeye çalışabileceği endişesini taşıdığını belirtiyor. Mark Mobius ise, İran’ın çöküşünün bölgesel güç dengesini önemli ölçüde değiştireceğini ve en iyi senaryonun hükümette köklü bir değişikliğin yaşanması olduğunu söylüyor.
Eski Şah’ın Oğlu Reza Pahlavi’nin Çağrısı
İran’ın eski şahı’nın oğlu Reza Pahlavi, ABD’de yaşayan ve kendisini muhalif lider olarak konumlandıran Pahlavi, petrol işçilerini greve çağırdı. 1978’deki petrol grevleri, babasının monarşisinin yıkılmasında önemli bir rol oynamıştı.
Diğer Ülkelerin Tepkileri ve Endişeleri
İsrail, ABD’nin yardımıyla 12 günlük bir hava savaşıyla İran’ı hedef almıştı. Şimdi de Avrupa hükümetleriyle durum hakkında görüş alışverişinde bulunuyor. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, İran’ın olası çöküşünden olumsuz etkilenebilir; zira Maduro’nun devrilmesi ve Suriye’nin eski lideri Beşar Esad’ın görevden ayrılmasının ardından bir başka müttefikini kaybedecektir.
Trump’ın Küresel Güç Politikaları
Trump’ın Venezuela’daki Maduro operasyonu ve Grönland’ı ele geçirme tehdidi, ABD’nin dünya düzenine yönelik iddialarını gösteriyor. Uzmanlar, Trump’ın 45 yıldan uzun süredir ABD ve İsrail’in düşmanı olan İran hükümetini devirme konusunda da cazip bir seçenek görebileceğini belirtiyorlar.
- Protestolar iki haftadır devam ediyor.
- Yüz binlerce kişi sokağa çıkıyor.
- ABD, askeri müdahale seçeneklerini değerlendiriyor.
- Petrol fiyatları yükseliyor.
- Reza Pahlavi, petrol işçilerini greve çağırdı.