İran’ın Hamlesiyle Asya Enerji Arzında Kriz Habercisi
Asya Ülkeleri, İran’ın Hormuz Boğazı’nı Kapamasıyla Enerji Tedarikinde Alarmda
Tahran’ın stratejik Hormuz Boğazı’nı kapatması ve yaşanan gerginlikler, Asya’nın en büyük ekonomilerini yakıt kıtlığı ve fiyat artışları konusunda alarma geçirdi. Bölge, Orta Doğu’dan petrol ve doğal gaz sevkiyatının ana arteri olan bu boğazın kapanmasıyla ciddi bir enerji kriziyle karşı karşıya kalabilir.
Asya’nın Enerji Bağımlılığı
Singapur Ulusal Üniversitesi Enerji Çalışmaları Enstitüsü’nden araştırmacı Sung Jinseok, Fortune dergisine yaptığı açıklamada, Asya ülkelerinin Körfez bölgesinden petrol ve doğal gaza özellikle bağımlı olduğunu belirtti. Bölge dünyanın en hızlı büyüyen petrol ithalatçısı konumundayken, üretim ise azalan yataklar ve sınırlı yeni keşifler nedeniyle düşük seviyelerde seyrediyor.
Hormuz Boğazı’nın Önemi
Günlük yaklaşık 19 milyon varil petrol (yaklaşık yüzde 20’si) Hormuz Boğazı’ndan geçiyor. Japonya’ya gelen petrolün ortalama yüzde 80 ila 90’ı, Çin’e ise yüzde 30 ila 40’ı Körfez ülkelerinden sağlanıyor. Ayrıca, küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) hacminin yaklaşık üçte biri de bu boğazdan geçiyor.
Hükümetlerin Önlemleri ve Ticaret Durdurmaları
Asya hükümetleri yakıt stoklarını yönetmek için hızlı adımlar atıyor. Tayland 1 Mart’ta ham petrol ve petrol ihracatını askıya alırken, Çin ise 5 Mart’ta ülkenin en büyük petrol rafinerilerine dizel ve benzin ihracatını durdurma talimatı verdi. Mangalore Rafineri ve Petrokimyalar da yakıt ihracatını kısıtladı.
Stoklar Yeterli mi?
Japonya ve Güney Kore gibi Orta Doğu’dan gaz ve petrol alan büyük müşteriler, stoklarının en azından kısa vadede talebi karşılayacak kadar yeterli olduğunu vurguladılar. Ancak Sung Jinseok, Çin’in Rusya ve Orta Asya’dan ithalatla enerji tedarik kaynaklarını çeşitlendirmesine ve ülke içinde de petrol ve gaz üretimine sahip olmasına rağmen, Körfez bölgesinden yapılan ihracata olan bağımlılığın hala yüksek seviyede olduğunu ifade etti.
Gemilerin Güvenliği ve Lojistik Zorluklar
Fleet Management Limited CEO’su Capt. Raja Subramaniam, Fortune dergisine yaptığı açıklamada, gemi sahiplerinin ve yük taşıma şirketlerinin güvenliğe öncelik verdiğini ve seferleri geciktirdiklerini veya rotalarını daha güvenli sulara kaydırdıklarını belirtti. Bazı firmalar ise çatışma bölgesinden uzak limanlara uğrayarak riski azaltmaya çalışıyor.
Maersk’in Kararı ve Deniz Taşımacılığına Etkisi
Küresel denizcilik devi Maersk, 4 Mart’ta Birleşik Arap Emirlikleri, Irak, Katar ve Bahreyn gibi Orta Doğu limanlarına ve Suudi Arabistan ile Umman’ın bazı bölgelerine yönelik yük alımlarını durdurduğunu duyurdu. Sadece gıda maddesi, ilaç ve diğer temel ihtiyaç ürünlerini taşıyan gemilere hizmet verilmeye devam edilecek.
Limanlarda Bekleyen Gemiler ve Fiyat Artışları
Mandarin Shipping’den Tim Huxley, toplamda Körfez içinde 3.000’in üzerinde geminin beklediğini ve bunun da küresel petrol tanker filosunun yaklaşık yüzde 6’sını oluşturduğunu söyledi. Brent petrolün varil fiyatı 5 Mart’ta neredeyse yüzde 3 artışla 83,80 dolara yükseldi. ABD WTI türü ham petrol de yüzde 3,4 artışla 77,15 dolara çıktı. Katar’ın dünyanın en büyük LNG tesisindeki üretimi durdurmasıyla birlikte Asya’daki LNG fiyatları ise 2023’ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.
Charter Ücretlerinde Rekor Artış
Bloomberg’a göre Singapur jet yakıtı fiyatları Çarşamba günü yaklaşık yüzde 70 artışla rekor bir seviyeye ulaşarak varil başına 70 doları gördü. Büyük bir tankerin günlük charter ücreti ise Huxley’e göre yaklaşık 436.000 dolara yükseldi. Reuters’a göre Suudi Arabistan’ın batı kıyısında yer alan Yanbu limanındaki nakliye oranları da ikiye katlandı.
Alternatif Rotaların Maliyeti
Fleet Management’tan Subramanian, Umut Burnu etrafında yapılan bir rotanın tek seferlik maliyetine 1 milyon dolardan fazla ekleyebileceğini ifade etti. Savaş riski primleri ve daha uzun seyirlerdeki yakıt gibi giderler de maliyetleri artırıyor.
