İstanbul’da Nazi Deneyleri: Max Clara’nın Kayıp Materyalleri Ortaya Çıktı

Karanlık Bir Miras: İstanbul‘da Nazi Doktorunun İzleri

20. yüzyılın tartışmalı figürlerinden Naziler döneminde önde gelen doktor Max Clara‘nın, 2. Dünya Savaşı sonrası İstanbul’da sürdürdüğü karanlık faaliyetler ve kayıp materyalleri gün yüzüne çıktı. Clara’nın İstanbul Üniversitesi’ndeki çalışmaları ve Nazi dönemine ait doku örneklerinin akıbeti, tıp camiasında ve tarih çevrelerinde büyük yankı uyandırdı.

Max Clara Kimdir?

Max Clara, 1899 yılında Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’na bağlı Güney Tirol’de doğdu. Innsbruck Üniversitesi’nde tıp eğitimi aldı ve histoloji alanında uzmanlaştı. Nazi Partisi’ne olan bağlılığıyla dikkat çeken Clara, Nazi Almanyası’nda etik dışı araştırmalar yapmış ve idam edilen mahkumların bedenleri üzerinde deneyler gerçekleştirmişti. Özellikle C vitamini üzerine yaptığı çalışmalar, etik sınırları aşan uygulamalarla tanınmıştır.

Nazi Dönemindeki Etik Dışı Deneyler

Clara, Nazi döneminde Yahudiler, Romanlar ve diğer gruplar üzerinde insanlık dışı deneyler yaparken, idam edilen mahkumların bedenlerini bilimsel araştırmalarda kullanmıştır. Mahkumlara idamdan önce C vitamini vererek, ölümlerinin ardından organlarını incelemesi, Clara’nın yöntemlerinin vahşiyetini gözler önüne sermiştir.

Clara’nın Eşi ve Materyallerin Devri

Clara’nın eşi Henriette Clara, 1966 yılında yazdığı bir mektupta, kocasının ölümünden sonra bilimsel mirasını koruma sorumluluğu üstlendiğini ve koleksiyonu Türkan Erbengi’ye devrettiğini belirtmiştir. Henriette Clara, “Max’in ölümünden sonra, onun bilimsel mirasını korumak benim için büyük bir sorumluluk haline geldi. Onun histolojik koleksiyonunu, Türkan Erbengi’ye devrettim. Bu materyallerin bilimsel çalışmalarda kullanılmasını ve Max’in adının yaşatılmasını istiyorum. Ancak bu materyallerin etik açıdan sorgulanabilecek bir geçmişi olduğunu da biliyorum. Bu nedenle, bu konuda dikkatli olunması gerekiyor.” ifadelerini kullanmıştır.

İstanbul’daki Çalışmaları ve İtiraf

1950 yılında İstanbul’a gelerek İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde dersler veren Max Clara, kısa sürede saygın bir bilim insanı olarak kabul görmüştür. Ancak İstanbul’daki çalışmaları, Nazi geçmişinin izlerini taşımaktaydı. Clara, Almanya’dan getirdiği histolojik materyaller üzerinde çalışmaya devam etmiştir. Bu materyallerin, Nazi döneminde idam edilen mahkumlardan alınan dokular olduğu ortaya çıkmıştır.

İstanbul’dan Yazılan Mektup

Clara, İstanbul’da yazdığı bir mektupta, “İstanbul’da bulunmaktan büyük bir memnuniyet duyuyorum. Burada, bilimsel çalışmalarıma devam etme fırsatı buldum. Almanya’dan getirdiğim materyaller üzerinde yaptığım araştırmalar, histoloji alanında yeni ufuklar açıyor. Türk meslektaşlarımın desteği ve üniversitenin imkanları, çalışmalarımı daha da ileriye taşımamı sağlıyor. Ancak bazen geçmişte yaptığımız şeylerin ağırlığını hissediyorum. Bilim adına yaptığımız her şey, bir bedel gerektiriyor.” diyerek vicdan azabını hissettiği anlaşılmıştır.

Mahkumların Dokuları ve Gerekçeler

Clara, 1951 yılında yayımladığı bir makalede, kullandığı materyalin çeşitli dönemlerde hapsedildikten sonra ölen kişilerden ve hayvanlardan elde edildiğini belirtmiştir. Clara, bir diğer mektubunda ise, “Araştırmalarımız için gerekli olan materyali temin etmek, bilimsel ilerleme adına kaçınılmaz bir gerekliliktir. Mahkumların bedenleri, taze ve sağlıklı dokular sağlamak açısından eşsiz bir kaynaktır. Bu fırsatı değerlendirmek, bilimsel keşifler için büyük bir adımdır. Ne yazık ki, bilimsel ilerleme adına bu tür fedakarlıklar yapmak zorundayız.” ifadeleriyle yaptıklarını gerekçelendirmiştir.

Kayıp Materyallerin Akıbeti ve Güncel Durum

Max Clara’nın ölümünden sonra histolojik materyallerinin akıbeti belirsizleşmiştir. Koleksiyon, öğrencisi Prof. Dr. Türkan Erbengi’ye devredilmiş ve bir kısmı İstanbul Üniversitesi Tıp Tarihi Müzesi’ne bağışlanmış, bir kısmı ise Marmara Üniversitesi’ne taşınmıştır. Erbengi, “Prof. Max Clara’nın koleksiyonu, histoloji alanında eşsiz bir hazineydi. Onun bana bıraktığı bu materyaller, bilimsel çalışmalarım için büyük bir kaynak oldu. Ancak ne yazık ki, bu koleksiyonun tamamına ulaşmak artık mümkün değil.” şeklinde konuşmuştur.

Bagatur’un Değerlendirmesi

Ortapedi ve Travmatoloji Uzmanı Prof. Erdem Bagatur, Clara’nın İstanbul’daki günlerine ait arşiv belgelerini gün yüzüne çıkardığını ve bu belgelerin, tıp tarihinin karanlık bir sayfasını aydınlattığını belirtmiştir. Bagatur, bu materyallerin bulunmasının ve Nazi kurbanlarının anısına saygı gösterilmesinin önemine dikkat çekmiştir.

• Kişiler: Max Clara, Henriette Clara, Türkan Erbengi, Prof. Erdem Bagatur
• Yerleşim Yerleri: Almanya, Güney Tirol, İstanbul, Innsbruck
• Tarihler: 1899, 1950, 1966, 2026

Olayın daha fazla araştırılması ve Clara’nın kayıp materyallerinin bulunması, hem tıp tarihine ışık tutacak hem de Nazi kurbanlarının anısını yaşatacaktır.

Haberin Diğer Kareleri