İsveç’in Yükselişi: Yapay Zeka Yarışında ABD’ye Rakip Olma Yolunda

Yapay Zeka Heyecanı ve İsveç Modeli

Teknoloji, gazetecilik ve yatırım dünyasında son zamanlarda yapay zeka (AI) “balonu” oluştuğu yönünde bir algı hakim. Balonun varlığı tartışmalı olsa da, bu söylem kendi başına bir yaşam kazanmış durumda. NASDAQ’ın çöküşünü öngören her makale yatırımcıların tedirginliğini artırıyor ve bu da NASDAQ’ın çöküşüyle ilgili başka bir makaleye yol açıyor. Ancak, güncel teknolojiyi toplumun dokusuna işleterek piyasa dalgalanmalarına karşı etkili bir kalkan oluşturmak önemlidir. İnsanların gerçek dünyadaki deneyimleri ile borsalarda veya yönetim kurullarında hissedilen heyecan arasında bir kopukluk olduğunda sorunlar ortaya çıkabilir.

İsveç’in Başarili Girişimi: Ev-PC Reformu

Bu noktada, dünyanın 89. en kalabalık ülkesi olan İsveç’in deneyiminden ders çıkarabiliriz. 1990’larda İsveç hükümeti, her eve bir bilgisayar yerleştirmeyi amaçlayan “Ev-PC Reformu” (Hem‑PC‑reformen) adlı bir yasa çıkardı. Bu hamle, sonraki yıllarda yaşanan teknolojik ilerlemelerin başlangıç noktası olarak kabul ediliyor. Bu, CEO’lar tarafından oluşturulan kurumsal stratejik bir manifesto veya parlak yeni bir teknoloji aracı değil, yeni bir teknolojiyi hayatımıza sıkı sıkıya yerleştirmek için tasarlanmış ülke çapında bir politikaydı.

Stockholm: Unicornların Başkenti

Günümüze dönderdiğimizde, Stockholm, Silikon Vadisi dışındaki şehirler arasında kişi başına en çok unicorn’a sahip bulunuyor. İsveç’in AI startup’ları yükselişte. Avukatlar için görevleri otomatikleştiren Legora, 1,8 milyar dolarlık bir değerlemeyle yatırım topluyor. Elektrikli araç unicorn’u Einride, otonom taşımacılığı ölçeklendirmek için 100 milyon dolarlık bir finansman duyurdu. İnsanların uygulamalar oluşturmasına yardımcı olan ‘vibe-coding’ platformu Lovable, dünyanın en hızlı büyüyen işletmelerinden biri. Ayrıca geçtiğimiz ay, kurumsal teknoloji şirketi Workday, kendi işimiz Sana’yı 1,1 milyar dolara satın aldı. New York eyaletinin yarısı kadar nüfusa sahip, Kuzey Kutbu’na yakın bir ülkede bu başarılar elde edilmesi oldukça etkileyici.

İsveç’in Başarı Arkasındaki Faktörler

İnsanlar, bu ülkenin nasıl bu kadar çok şey başarabileceğini soruyor. Gizli bir formül olmamasına rağmen, birkaç önemli faktör bulunuyor. Uzun süren kış karanlığının (18 saate kadar) İsveç’te bilgisayarlarda deneyler yapılmasına ve erken internet ortamında vakit geçirilmesine yol açtığı ve bu durumun dijital okuryazarlığı artırdığı düşünülüyor. Bu dijital okuryazar nesil, dünya çapında başarılı teknoloji şirketleri kurdu. Skype 2003’te video görüşme teknolojisini popülerleştirmek için kuruldu. King, Candy Crush’ı yaratan şirket de 2005’te doğdu. 2005’te Klarna, 2006’da Spotify ortaya çıktı. 2009’da Mojang, Minecraft’ın ilk yapı taşlarını attı. Bu başarılar, İsveç ekosistemine büyük bir likidite sağladı. Skype ve Mojang Microsoft tarafından, King Activision tarafından, hepsi milyar dolarlık fiyat etiketleriyle satın alındı. Spotify 2018’de halka açıldı ve Klarna ise bu yılın başlarında halka arz edildi. Bu başarılar, İsveç’in teknoloji ve startup sektörlerine yatırım yapma konusunda birçok kişiyi teşvik etti.

Yatırım ve Eğitim Ortamı

İsveç’te şirket kurmak nispeten kolay ve hisse senedi opsiyon sistemi, işletme kurmayı teşvik ediyor. KTH Mühendislik Üniversitesi ve Handelshögskolan İşletme Okulu, birçok kurucunun buradan diploma aldığı önemli eğitim kurumları. Ayrıca, çalışanların işlerini bırakıp kendi işlerini kurmaları için altı aylık izin kullanabilmeleri gibi bir düzenleme bulunuyor. Hükümet, GSYH’nin %3,57’si oranında Ar-Ge’ye yatırım yaparak Avrupa’daki diğer ülkelerin önünde yer alıyor. Başbakan, bu yıl, sivil hizmet çalışanları, öğrenciler, öğretmenler, araştırma kurumları ve kar amacı gütmeyen kuruluşlar için agentik yapay zekayı ücretsiz hale getiren İsveç Yapay Zeka Reformu planını destekledi.

Kültürel Değerler ve Tasarım Felsefesi

İsveç kültürü de başarılı şirketler kurmaya yardımcı olan unsurlara sahip. Volvo ve IKEA gibi şirketlerin ülkesi olarak bilinen İsveç, işlevselliği ve estetiği birleştiren bir tasarım felsefesine sahip. Birçok yazılım mühendisi, uygulamanın başlangıç sayfasının, Bruno Mathsson sandalyesine gösterilen aynı özenle tasarlanmasına dikkat ediyor. Ayrıca, İsveçliler alçakgönüllü bir millet olarak bilinirler. Bu durum, yüksek güven ve düşük egolu bir ortamın oluşmasına katkıda bulunuyor.

• 2003: Skype
• 2005: King (Candy Crush)
• 2005: Klarna
• 2006: Spotify
• 2009: Mojang (Minecraft)