Trump’ın İran Hamlesi Dünya Ekonomisini Sarsıyor, Fiyatlar Rekor Kırıyor

İran Savaşı Dünya Ekonomisi İçin Kabus Senaryosu Tetikledi

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta gerçekleştirdiği ve İran lideri Ayetullah Ali Hameyni’yi öldüren füze saldırıları, dünya ekonomisini olumsuz etkiliyor. Çatışma, enerji ve gübre fiyatlarını artırırken, yoksul ülkelerde gıda kıtlığına yol açıyor, Pakistan gibi kırılgan devletleri istikrarsızlaştırıyor ve Federal Rezerv gibi merkez bankalarının enflasyonla mücadele seçeneklerini zorlaştırıyor.

Hormuz Boğazı’nın Kapanması Ekonomik Şok Yaratıyor

Dünya petrolünün yaklaşık beşte biri geçtiği Hormuz Boğazı’nın etkili bir şekilde kapanması, ekonomik sorunları derinleştirdi. Maurice Obstfeld, Peterson Enstitüsü için kıdemli uzman ve eski Uluslararası Para Fonu baş ekonomisti, “Uzun zamandır ABD’nin İran’a yönelik bir saldırıyı düşünmesini engelleyen ve İsrail’i tutumlu olmaya yönlendiren kabus senaryosu, İran’ın Hormuz Boğazı’nı kapatmasıydı. Şimdi o kabus senaryası gerçek oldu” dedi.

Petrol Fiyatları Yükseliyor, Benzin Fiyatları Vatandaşları Etkiliyor

Hormuz Boğazı’ndaki kısıtlama nedeniyle petrol fiyatları fırladı; 27 Şubat’ta varilden daha az 70 dolardan neredeyse 120 dolara kadar yükseldi ve ardından 90 dolar civarına geriledi. Bu durum, benzin fiyatlarını da etkiliyor. AAA’ya göre ABD’deki ortalama benzin fiyatı bir haftada 3 dolardan 3,48 dolara yükseldi. Orta Doğu petrollerine ve gazına daha bağımlı olan Asya ve Avrupa’da fiyatlar daha da yüksek olabilir.

Ülkeler Önlem Alıyor: Hindistan Restoranları Kapatma Tehlikesiyle Karşı Karşıya

Hindistan’daki restoranlar, hükümetin hanelere gaz tedarikini önceliklendirmesi nedeniyle kapanma uyarısı yapıyor. Tayland, memurları yurt dışı seyahatlerini askıya aldı ve asansör yerine merdiven kullanmalarını tavsiye etti. Filipinler ise bazı devlet kurumları için geçici olarak dört günlük bir çalışma haftası uygulamaya koyarken Vietnam, çalışanlarını evden çalışmaya teşvik ediyor.

Ekonomistler Endişeli: Küresel Enflasyon ve Büyüme Etkilenebilir

Uluslararası Para Fonu Müdürü Kristalina Georgieva, “Petrol fiyatlarında her %10’luk artış – eğer yıl boyunca devam ederse – küresel enflasyonu 0,4 puan artıracak ve dünya çapında ekonomik çıktıyı 0,2 puan kadar azaltabilir” dedi. Ekonomist Simon Johnson, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nden, “Hormuz Boğazı yeniden açılmalı. Günde 20 milyon varil petrol buradan geçiyor. Bu boşluğu doldurabilecek hiçbir fazla kapasite yok” şeklinde açıklama yaptı.

Daha Önceki Şoklar ve Gelecek Beklentileri

Dünya ekonomisi, daha önce Rusya’nın Ukrayna işgali ve 2025 yılında Başkan Donald Trump’ın büyük ve öngörülemeyen tarifelerinden kaynaklanan şokları da atlatmayı başarmıştı. Cornell Üniversitesi Ticaret Politikası Profesörü Eswar Prasad, “Küresel ticaretin önceki krizleri aşabileceğini gösterdiğimiz gibi, İran savaşının etkilerine karşı da dirençli olabileceğine dair umut var” dedi.

Petrol Fiyatlarının Düşmesi Umudu Veriyor

Ekonomist Neil Shearing, petrol fiyatlarının 70-80 dolar aralığına düşmesi durumunda, dünyanın birçok kişinin korktuğu kadar büyük bir aksama yaşamayabileceğini belirtti. Ancak belirsizlikler devam ediyor. Eski IMF baş ekonomisti Johnson, “İran’ın yeni liderin duyurulmasıyla geri adım atmayacağını görmek zor. Mojtaba Hameyni’nin babasından daha sert olduğu düşünülüyor” dedi.

Kazananlar ve Kaybedenler: Pakistan Özellikle Zor Durumda

Avrupa, Güney Kore, Tayvan, Japonya, Hindistan ve Çin gibi enerji ithal eden ülkeler yüksek fiyatlardan olumsuz etkilenecek. Rusya, Kanada ve Norveç gibi savaş dışındaki petrol üreten ülkeler ise risk olmadan yüksek petrol fiyatlarından faydalanacak.

Pakistan, özellikle zor bir durumda bulunuyor. Güney Asya ülkesi enerjisinin %40’ını ithal ediyor ve Katar’dan sıvılaştırılmış doğal gaz tedarikine büyük ölçüde bağımlı. Yüksek enerji fiyatları Pakistanlı aileleri sıkıntıya sokacak ve ekonomiye zarar verecek. Ekonomistler Gareth Leather ve Mark Williams, bunun yerine merkez bankasının faiz oranlarını artırması gerektiğini belirtiyor.

Gübre Tedariki de Risk Altında

Enerji dışında, dünya gübre ihracatının yaklaşık %30’u Hormuz Boğazı’ndan geçiyor. Bu durum da tarım sektörünü olumsuz etkileyebilir.